TRĂNG HUYẾT - Trang 259

xương của người yêu nước góp sinh lực vào vận mệnh dân tộc. Nói cho
cùng, kinh nghiệm lịch sử cho thấy công cuộc giải phóng đất nước bao giờ
cũng gồm một chuỗi các cuộc khởi nghĩa. Dù lớn hoặc nhỏ, cuộc trước xô
đẩy cuộc sau, cứ thế tới ngày nào đó làm thành cơn sóng thần đánh sập
thành trì của chế độ vốn đang bị lung lay bởi một quá trình gồm nhiều cuộc
khởi nghĩa diễn ra qua nhiều thời điểm và nhiều địa phương khác nhau.
Sau khi để cho bị bắt ở Đông Triều và giải về Hà Nội, Nguyễn Thái Học
đối mặt với tên Tổng đôác Hoàng Trọng Phu. Gã Việt gian ấy hỏi xấc xược:
- Lúc ở Cổ Vịt, nhà thầy sẵn khí giới trong tay sao không giết bọn tuần
phiên mà lại chịu để cho chúng bắt?
Câu trả lời của Nguyễn đảng trưởng đầy chính nghĩa và nhân hậu:
- Khí giới trong tay tôi là để giết bọn tham quan ô lại bán nước hại dân, nỡ
nào tôi lại giết những người vô tội.
Cũng với tấm lòng nhân hậu và đầy chính nghĩa như thế, khi bị giam ở
ngục Yên Bái ba tháng trước đây, Nguyễn Thái Học viết hai bức thư gởi
Toàn Quyền Đông Dương và Quốc Hội Pháp. Trong đó anh thừa nhận trách
nhiệm của mình về mọi hoạt động của VNQDĐ suốt ba năm qua, yêu cầu
Pháp chỉ xử tử một mình anh hoặc nếu cần thì tru di tam tộc nhà anh, đừng
giết những người tuân theo lệnh anh và nhất là đừng bắn phá, thiêu đốt bừa
bãi các làng mạc và sát hại lương dân để trả thù. Anh kêu gọi người Pháp
hãy nghĩ đến danh dự, công lý và nhân đạo. Đôàng thời anh cảnh báo người
Pháp nếu không thay đổi chính sách tại Đông Dương thì chính họ sẽ phải
khốn đốn vì những phong trào cách mạng.
Phản ứng lại lời lẽ hào hùng cùng sự cảnh báo nghiêm trọng ấy, thực dân
Pháp nhất quyết tỏ rõ quyền lực của mẫu quốc và đưa ra một hình ảnh dứt
khoát, tượng trưng cho lập trường dứt điểm Việt Nam Quốc Dân Đảng. Họ
quyết định hành quyết các thủ lãnh cao cấp và các nghĩa quân Yên Bái tại
nơi có cứ điểm quân sự mà cuộc khởi nghĩa đẫm máu ấy bị thất bại.
Trong ánh sáng xám của buổi rạng đông tháng Sáu ấy, tử tù đầu tiên xuất
hiện là một người An Nam nhỏ thó. Ngô văn Lộc và Đồng nghển cổ lên
nhìn cho bằng được khuôn mặt lờ mờ của anh khi anh bước lên đỉnh cao
con dốc từ nhà giam dẫn ra bãi hành quyết. Tay đeo còng, người mặc áo