VIỆT NAM VĂN HỌC SỬ YẾU - Trang 63

việc dạy học .
Năm 1821, vua Minh Mệnh đổi tên nhà Quốc học gọi là Quốc tử giám, dựng
thêm một giảng đường, một Di luân đường cùng hai học xá ở bên tả, bên hữu.
Năm 1826, lại dựng thêm học phòng bên tả, bên hữu mỗi bên mười chính gian
để làm chỗ sinh viên học tập.
Cách học tập ở các trường công hồi xưa.-
Cách học tập ở các trường công ngày xưa thường tổ chức như sau:
A) Sự giảng sách.- Mỗi tháng định mấy kỳ giảng sách. Những hôm ấy, các học
trò tề tựu ở học đường, rồi các quan đốc học, giáo huấn giảng nghĩa các kinh
truyện cho học trò nghe.
B) Sự tập văn.- Mỗi tháng lại định những kỳ làm văn. Đến hôm ấy, các giáo
quan ra đầu bài cho học trò đem về nhà làm; cũng có khi làm ở trường trong
một ngày phải xong (cách ấy gọi là làm văn nhật khắc). Học trò làm xong văn
nộp quyển; học quan, khi đã điểm duyệt xong, họp các sinh viên lại mà bình các
quyển văn hay. Một đôi khi cũng phát ra những giải thưởng nữa (1)
Kết luận:- Trong cách tổ chức việc học ở nước ta hồi xưa. Triều đình chỉ chú
trọng đến một trường đại học ở kinh đô và đặt các giáo chức ở lộ, phủ để cho
các học trò lớn cố chỗ học tập mà dự khoa thi. Còn việc học ở dân gian như nay
gọi là bậc “tiểu học” thì Triều đình không tổ chức, cứ để các tư gia đón thầy dạy
lấy con cháu. Tuy vậy, việc học của bình dân cũng được phồ cập, vì các trường
tư mở ra rất nhiều và các “ông đồ” trong có các bậc hưu quan, các nhà khoa
mục, được người trong nước một lòng tôn trọng.
--
(1) Trên đây là nói về việc học chữ Hán ở nước ta trước khi nước Pháp can
thiệp. Sau khi nước Pháp lấy xứ Nam kỳ (1892 và 1867) thì bãi việc học việc thi
chữ Nho ở trong ấy mà tổ chức nền học Pháp Việt. Còn ở Trung, Bắc kỳ thì
chính phủ bảo hộ trước vẫn để nguyên như cũ, sau mới thương lượng với Nam
triều lập ra Hội đồng cải lương học vụ để sửa đổi lại phép học, phép thi. Ngày
31 tháng năm năm 1906, chính phủ ban hành một đạo vụ về việc ấy. Về phép
học thì chia làm ba bậc: 1) Ấu học: dạy ở các trường tổng sư và lấy bằng tuyển
sinh làm tốt nghiệp; 2) Tiểu học dạy ở các trường phủ, huyện (giáo thụ, huấn
đạo) và các trường qui thức ở tỉnh lỵ, lấy bằng khoá sinh làm tốt nghiệp. 3)
Trung học dạy ở các trường tỉnh (đốc học) để luyện học trò thi Hương. Chương