"Cái gọ là pháp nhân", đạ chú thích đ viế tiế, “ứ hộ, đàn thể gia đnh, - dù cho bả thân nó có
cụthểnhưthếnào chăg nữ - vẫ chỉcó nhân cách vớ tính cách là mộ yế tố trừ tư?ng củ bả thân nó: nhân cách
trong pháp nhân không đ?t tớ chân lý tồ lạ củ mình. Còn nhà nư?c thì chính là cái tổg thểtrong đ nhữg yế
tốcủ khái niệ đ?t tớ tính hiệ thự phù hợ vớ chân lý đ?c biệ củ chúng".
Pháp nhân - hộ, gia đnh, v.v. - chỉbao hàm nhân cách mộ cách trừ tư?ng;
ngư?c lạ, trong nhà vua, nhà nư?c lạ bao hàm trong mộ con ngư?i.
Kỳthự, chỉvớ tư cách là pháp nhân, tứ hộ, gia đnh v.v.. thì con ngư?i trừ tư?
ng mớ nâng con ngư?i củ mình lên tớ trình đ? sựtồ tạ chân chính. Nhưg Hê-ghen
lạ hiể hộ, gia đnh, v.v., tứ pháp nhân nói chung, không phả là sựthự hiệ củ con
ngư?i kinh nghiệ hiệ thự, mà là con ngư?i hiệ thự, tuy chỉchứ đ?ng trong mình nó
yế tốnhân cách mộ cách trừ tư?ng. Vì thếởông ta, không phả con ngư?i hiệ thự đ
tớ nhà nư?c, mà nhà nư?c còn phả đ tớ con ngư?i hiệ thự . Vì
vậ, lẽra phả chỉrõ nhà nư?c là hiệ thự cao nhấ củ con ngư?i, là hiệ thự xã hộ cao
nhấ củ con ngư?i, thì Hê-ghen lạ suy tôn con ngư?i kinh nghiệ đ?n nhấ, con ngư?
i kinh nghiệ, lên thành hiệ thự cao nhấ củ nhà nư?c. Việ đnh tráo cái chủquan bằg
cái khách quan và cái khách quan bằg cái chủquan (sựđnh tráo này là hậ quảcủ
việ Hê-ghen muố viế tiể sửcủ thự thểtrừ tư?ng, củ ý niệ, thành thửởông ta hoạ đ?
ng củ con ngư?i, v.v., vì thếmà phả thểhiệ ra thành hoạ đ?ng và kế quảcủ mộ cái
khác nào đ; là hậ quảcủ việ Hê-ghen muố bắ bả chấ con ngư?i, tựbả thân nó, vớ
tư cách là mộ tính đ?n nhấ tư?ng tư?ng nào đ, phả hoạ đ?ng, chứkhông phả bắ
con ngư?i phả hoạ đ?ng trong sựtồ tạ củ con ngư?i hiệ thự củ nó) - sựxuyên tạ đ
mang lạ hậ quảtấ yế là mộ sựtồ tạ kinh nghiệ nào đ đ?ợ coi là chân lý hiệ thự củ ý
niệ mộ cách không có phê phán. Vì ởHê-ghen, vấ đ? không phả là quy sựtồ tạ
kinh nghiệ thành chân lý củ nó, mà là quy chân lý thành mộ sựtồ tạ kinh nghiệ
nào đ, hơ nữ, mộ tồ tạ kinh nghiệ bấ kỳnào cũg đ?u đ?ợ coi là yế tốhiệ thự củ ý
niệ. (Vềviệ chuyể hóa kinh nghiệ thành tưbiệ và tưbiệ thành kinh nghiệ mộ cách
tấ yế như vậ, sau này chúng ta sẽnói đ?n mộ cách tỉmỉhơ.)
Làm như vậ thì cũg tạ ra đ?ợ mộ ấ tư?ng thầ bí và sâu sắ. Nế nói rằg con ngư?i nhấ đ?nh phả đ?ợ đ? ra,
và sinh vậ ấ, do sựsinh đ? nhụ thểtạ ra, trởthành con ngư?i xã hộ, v.v., cho đ?n thành công dân củ nhà nư?c;
tấ cảnhữg gì con ngư?i trởthành đ?u là do sựsinh ra mình mà có - nói như thếthì nghe rấ tầ thư?ng. Nhưg nế
nói rằg ý niệ nhà nư?c đ?ợ sả sinh ra mộ cách trự tiế, rằg trong việ sả sinh ra nhà vua, ý niệ tựtạ ra bả thân và
có đ?ợ sựtồ tạ kinh nghiệ, thì dư?ng như rấ thâm thúy, rấ kỳlạ Như thếchúng ta không có đ?ợ mộ nộ dung
