Lại một lần nữa, và lần này bằng một vẻ gấp gáp đến điều, hắn chụp lấy
mấy tờ giấy rải rác gộp lại với nhau, cố xếp mấy tờ giấy đó lại; giấy xọc
xạch trong đôi tay run ray của hắn, mất một lúc lâu mà hắn vẫn không sao
xếp mấy tờ giấy lại với nhau được.
Rốt cuộc rồi cũng đến màn đọc. Trong năm phút đầu, tác giả bài báo bất
ngờ đó vẫn còn khó thở và đọc bằng một giọng vấp váp đứt quãng; nhưng
ngay sau đó, giọng hắn trở nên chững chạc hơn và những lời hắn đọc mới
thấy có ý nghĩa. Thỉnh thoảng, một cơn ho xé phổi lại làm hắn ngừng đọc
giữa chừng, giọng hắn khàn hẳn đi. Nhưng nỗi phấn khích lạ thường của
hắn cứ mãnh liệt hơn theo đà đọc, cho đến nỗi giọng hắn rít lên đến nhức
nhối buốt cả tai khán thính giả. Đây là nguyên văn bài báo của hắn:
CHÚC NGÔN CỦA TÔI
APRÉS OI LE DÉLGUE
“Buổi sáng hôm qua, hoàng thân đã đến thăm tôi, thêm nữa, ngài đã
thuyết phục tôi dọn đến ở nhà ngài. Tôi biết trước thế nào ngài cũng nài nỉ
tôi việc ấy, và tôi thấy chắc chắn rằng ngài sẽ nói thẳng ra như sau: “Thà
chết bên cạnh loài người và cây cối còn hơn”, hẳn ngài đã bảo vậy. Nhưng
hôm nay, ngài đã không nói đến chữ “chết”, ngài nói: “Như thế sẽ dễ sống
hơn”, nhưng trong hoàn cảnh của tôi thì hai cách nói đó chẳng có khác gì
đâu. Tôi có hỏi ý ngài muốn nói gì với những từ “cây cối” mà ngài hay
nhắc tới, và tại sao ngài cứ bắt tôi nghe chuyện “cây cối” ấy mãi, rồi tôi
ngạc nhiên nghe ngài trả lời rằng, thì tại vì buổi tối hôm ấy tôi có bảo rằng
tôi đến Pavlovsk để nhìn ngắm cây cối một lần cuối cùng. Khi tôi nhắc cho
ngài nhớ rằng, có chết dưới tán cây hay chết khi nhìn bức tường gạch trước
cửa sổ thì cũng vậy thôi, chỉ còn sống có hai tuần lễ nữa thì không nhất
thiết gì phải làm rộn chuyện như vậy, ngài đồng ý với tôi ngay. Nhưng theo
ý ngài, sự xanh mát và không khí trong lành chắc chắn sẽ biến đổi được
phần nào thể chất của tôi, và nỗi phấn khích cùng những giấc mơ của tôi sẽ
đổi khác và biết đâu lại không được vợi hẳn đi. Tôi cười nhắc ngài rằng
ngài nói năng như một kẻ duy vật chủ nghĩa. Ngài mỉm cười trả lời rằng
ngài vẫn luôn luôn là một kẻ duy vật. Ngài không hề nói dối, thế cho nên
