*
LỜI BÀN. – Làm vua một nước, lúc bỏ mình, truyền ngôi lại cho con
đó là đạo trung-bình.
Tống Tuyên-công đem truyền lại cho em chắc tự nghĩ là cao-kiến ! Vì
vậy, lần trước truyền ngôi cho Mục-công phải đuổi con ruột đi ; sau Mục-
công truyền ngôi cho Thương-công, Thương-công mới bị thí
. Cho nên
bàn rằng : « Người quân-tử nên cư-xử theo điều chánh-
đáng. Họa của ba vua Tống do Tuyên-công gây ra. »
Lời đó thật là chí-lý, không cần bàn thêm nữa. Thường suy-xét ý-tưởng
của Tuyên-công chắc cho rằng : « Thánh-nhơn dựng nước đặt luật cha
truyền con nối là vì người tầm-thường. Vua Nghiêu là hạng người thế nào
mà không để ngôi cho con lại truyền cho vua Thuấn ? Vua Thuấn là hạng
người thế nào mà không để ngôi cho con lại truyền cho vua Đại-Võ ? Vậy
hai vua Nghiêu, Thuấn làm chuyện rất cao-kỳ, sao ta không theo gương ấy
lại dùng chi đạo luật dành để cho thường-nhơn ? »
Nói thế là không biết đạo chẳng khi nào cao-kỳ mà không khi nào
bình-thường cả. Việc truyền ngôi cho kẻ hiền, đối với người tầm-thường là
cao-kỳ, đối với Nghiêu, Thuấn chỉ là trung-bình.
Như việc cử đảnh muôn cân, Ô Hoạch
cho là thường, theo kẻ khác là
hung-dũng. Bơi đùa nơi vực sâu ngàn thẳm, thợ lặn cho là thường theo kẻ
khác là thần-diệu.
Chưa được nhơn-cách của Nghiêu, Thuấn mà muốn học làm như
Nghiêu, Thuấn có khác chi kẻ yếu-đuối muốn cử đảnh của Ô Hoạch, có
khác chi trẻ-con muốn lặn xuống vực sâu để bơi lội. Hành-động như thế thì
đến đâu cũng không tránh khỏi sự thất-bại !
