tốt xấu. Thuế đánh theo sự phân hạng ấy. Dưới chế độ thuộc địa
hiện nay, tất cả những cái đó đều thay đổi. Khi cần kiếm tiền các
quan cai trị người Pháp chỉ việc bắt thay đổi hạng ruộng. Chỉ một
nét bút thần kỳ là họ biến một đám ruộng xấu thành ruộng tốt. Thế
là người dân cày An Nam buộc phải nộp thuế cho đám ruộng của mình
nhiều hơn số họ thu hoạch được.
Như thế vẫn chưa hết. Người ta còn tăng diện tích ruộng đất một cách
giả tạo bằng cách rút ngắn đơn vị đo đạc. Bằng cách đó, thuế lập tức tăng lên,
nơi thì một phần ba, nơi thì hai phần ba. Điều đó chưa đủ để thoả mãn lòng
tham không đáy của Nhà nước bảo hộ cứ mỗi năm lại tăng mãi thuế lên. Thí
dụ, từ năm 1890 đến năm 1896, thuế đã tăng gấp đôi. Từ năm 1896 đến năm
1898 lại tăng lên một nửa và cứ như thế mà tăng lên mãi. Người An Nam cứ
chịu róc thịt mãi như vậy và các quan lớn bảo hộ nhà ta thì quen ăn bén mùi
cứ tiếp tục giở trò xoay xở mãi.
Có khi, tệ độc đoán đi đôi với tệ cướp đoạt. Thí dụ năm 1895, viên công
sứ một tỉnh ở Bắc Kỳ đã tước mất của một làng nọ hàng bao nhiêu hécta
ruộng đất để đem cấp cho một làng khác, là một làng theo đạo Kitô. Những
người mất ruộng khiếu nại thì người ta bắt bỏ tù. Các bạn đừng tưởng chế độ
cai trị vô liêm sỉ ấy chỉ có như thế thôi. Người ta còn bắt những kẻ xấu số bị
mất ruộng phải nộp thuế cho mãi đến năm 1910, mặc dù ruộng đất của họ đã
bị tước đoạt từ năm 1895!
Hết các quan cai trị ăn cắp, đến bọn chủ đồn điền ăn cắp.
Người ta cấp cho người Âu những đồn điền nhiều khi vượt quá
20.000 hécta; mà những người Âu này thì ngoài cái bụng phệ và cái
màu da trắng ra, không có mảy may kiến thức gì về nông nghiệp và
kỹ thuật.
Những đồn điền ấy phần nhiều được lập ra bằng lối ăn cắp hợp pháp
hoá. Trong thời kỳ xâm lược, người dân cày An Nam, cũng như người
Andátxơ năm 1870, đã bỏ ruộng đất của mình lánh sang những vùng còn tự
do. Khi họ trở về thì ruộng đất của họ đã "thành đồn điền" mất rồi. Hàng bao
nhiêu làng đã bị tước đoạt đi như thế, và người bản xứ lâm vào cảnh phải lao
