của Việt Nam. Nếu họ bình thường hóa các quan hệ với chúng
tôi, những nhà đầu tư nước ngoài sẽ có nhiều tự tin hơn. Chúng
tôi quyết định để quá khứ lại sau lưng và giúp đỡ họ hết sức
mình để họ hòa nhập với nền kinh tế thị trường và trở thành
những đối tác tương hợp trong khối Asean.
Ở Hà Nội, tôi yêu cầu đến thăm Phạm Văn Đồng. Mặc dù đã
về hưu, ông vẫn tiếp tôi ở trụ sở của chính phủ, một tòa nhà
bằng đá từ những năm 1920, mà trước đây là văn phòng của các
toàn quyền Pháp. Ông đón tôi ở cửa chính trên bậc tam cấp cao
nhất. Trông ông đã yếu rõ rệt, nhưng ông rất cố gắng để đứng
thẳng, rồi bước đi run rẩy đến chiếc ghế cách không xa. Họ tắt
máy điều hòa bởi ông không thể chịu được lạnh. Ông yếu nhưng
nói với sự cứng rắn và quyết đoán. Ông nhắc lại cuộc gặp gỡ của
chúng tôi ở Singapore và nói rằng quá khứ đã qua, Việt Nam
đang mở ra một trang sử mới. Ông cảm ơn tôi về tình hữu nghị
khi đến giúp đỡ Việt Nam.
Các nhà lãnh đạo Việt Nam là một tập thể gây nhiều ấn
tượng. Võ Văn Kiệt nói năng mềm mỏng, nhưng lý lịch là một
chiến sĩ cộng sản nằm vùng, trái với những phương cách mềm
dẻo của ông. Họ là những đối thủ ghê gớm có quyết tâm và tinh
thần chiến đấu cao độ.
Trong công hàm gửi cho nội các, tôi đã miêu tả tình trạng tệ
hại của Việt Nam mặc dù đã là 6 năm sau khi mở cửa. Vào năm
1975, thành phố Hồ Chí Minh có thể ganh đua với Bangkok, giờ
đây (1992), thành phố này tụt lại về sau hơn 20 năm. Tôi cảm
thấy trong thời gian này người dân mất niềm tin vào những nhà
lãnh đạo của họ và những nhà lãnh đạo mất niềm tin vào hệ
thống. Tuy nhiên, họ là một dân tộc thông minh và đầy nghị
lực, tận gốc rễ đó là những đồ đệ của Khổng Phu Tử. Tôi tin họ sẽ
bật lên trở lại trong 20 đến 30 năm nữa. Mọi cuộc họp đều bắt
