1014
2. Truyện Nàng Diệp hạn trong sách Dậu dương tạp trở
1
.
Một người lấy hai vợ, một vợ có con gái là Diệp Hạn. Sau khi bố mẹ chết,
nàng bị mẹ ghẻ hành hạ, bắt làm những công việc nặng nhọc và nguy hiểm. Một
hôm bắt ñược một con cá vảy ñỏ mắt vàng, nàng nuôi ở chậu, sau thả xuống ao
vì cá mỗi ngày một lớn. Dì ghẻ muốn bắt cá, nhưng hễ không thấy bóng Diệp
Hạn thì cá không nổi lên. Một hôm mụ bắt nàng ñi gánh nước xa rồi lấy áo của
nàng vừa thay mặc vào, ñón bờ gọi cá. Cá tưởng Diệp Hạn, nổi lên, mụ bắt làm
thịt, xương chôn ở khu ñồi. Thấy mất cá, Diệp Hạn khóc, một người hiện ra hỏi
vì sao mà khóc. Nghe kể chuyện, người ấy bảo Diệp Hạn ñem xương cất ñi sẽ
cầu ñược ước thấy. Nhờ ñó, cô có áo quần ñẹp, giày vàng. Đi xem hội cô là
người ñẹp nhất ñám, nhưng cũng như truyện của ta, cô ñánh rơi chiếc giày vàng.
Dân bắt ñược chiếc giày ñem bán cho vua Đà Hãn. Cũng xảy ra câu chuyện ướm
giày và cuối cùng Diệp Hạn ñi vừa, ñược ñón vào cung không quên mang theo
nắm xương cá. Truyện kết thúc bằng cái chết của mẹ con mụ dì ghẻ do "phi
thạch" trên trời rơi xuống ñầu. Dân thương hại chôn cất và thờ làm thần se
duyên (Môi thần). Về sau vì vua ước quá nhiều nên xương cá không còn hiệu
nghiệm, bèn ñem chôn cùng một trăm ñấu hạt châu và vàng ở bờ biển, nhưng
ñến khi ñào lên thì mọi thứ ñều biến mất.
Cô-xcanh (Cosquin) trong Những truyện cổ tích Ấn-ñộ và phương Tây dựa
trên hình thức truyện Cô Tro Bếp (Cendrillon) phân thành ba loại: 1) Giày rơi
xuống nước; 2) Giày rơi xuống ñất; 3) Giày ñược ñưa lên trên không ñể tìm dấu
vết di chuyển của truyện này trên các khu vực ñịa lý khác nhau. Ông còn kể ra
một số các truyện khác (không phải loại truyện Cô Tro Bếp) ñều sưu tầm tại Ấn-
ñộ, trong ñó có hình tượng chiếc giày (hay một vật gì ñó) làm môi giới. Ví dụ
một số truyện sau ñây:
Một truyện do Xo-ñơ-va Ba-i (Sodeva Bair) sưu tập (truyện này có bà con với
truyện Cô Tro Bếp):
Một chiếc giày rất ñẹp và ñắt tiền do một ông vua có thế lực, thưởng cho công
chúa con gái mình. Một hôm công chúa ñi dạo chơi, bị mất một chiếc. Vua sai
người ñi các nơi rao, hứa ai nhặt ñược sẽ có thưởng. Lời rao ñó lọt ñến tai một
hoàng tử. Hoàng tử cố gắng ñi tìm giày về, rồi cuối cùng ñược kết duyên với
công chúa.
Một truyện của người Ca-na-ra (Canaras) (từng ñược ghi chép bằng chữ dân
tộc):
1
Tác giả sách này là Đoàn Thành Thức (?-863). Truyện trên do ông sưu tầm "ở phương
Nam". Đinh Gia Khánh, sách ñã dẫn, ñoán là vùng Ung-châu, tức là vùng dân tộc Choang
(Quảng-tây, Trung-quốc).
