1067
mỗi khác. Vì thế không ai hiểu ñược tiếng nói của nhau, công việc xây tháp
ñành bỏ dở. Từ ñấy tiếng nói loài người mỗi nơi một khác
1
.
Đồng bào Mường có truyện Rớt và Quỷ là một dị bản của truyện Cường Bạo
ñại vương nhưng chỉ giống ở phần cuối:
Rớt vừa sinh ra thì mẹ ñã chết, ñược một người ñánh cá ñưa về nuôi. Người ấy
chết, Rớt nối nghề. Một hôm ñi câu, mấy lần một hũ sành nút kín cứ mắc vào
lưỡi câu. Tức mình, anh ném vỡ hũ thì có một con quỷ bước ra, người cứ mỗi
lúc một to dần. Quỷ cho biết vì mình chọc con gái Ngọc Hoàng nên bị nhốt vào
hũ ném xuống sông. Quỷ mấy lần biến hóa ñể dọa Rớt nhưng Rớt không sợ, vì
thế quỷ phục và nhận Rớt làm anh. Nhờ có Quỷ, Rớt diệt ñược Da Nơ, lấy lông
mũi và tóc của mụ làm dây câu, câu ñược nhiều trâu bạc lợn vàng, và cũng nhờ
có mẹo của Quỷ, Rớt lấy ñược con Ngọc Hoàng làm vợ.
Một hôm Ngọc Hoàng hóa thân xuống thăm con gái, mới biết Rớt là một anh
làm ruộng bình thường, liền tìm kế giết rể ñể bắt con về. Đến ñây gặp truyện của
ta. Đầu tiên, Ngọc Hoàng sai rắn trắng ñi giết Rớt, Rắn núp trong màn ñợi vợ
chồng vào ngủ sẽ cắn chết người chồng. Không ngờ Quỷ phát hiện sớm, ñánh
một gậy chết tuốt. Lại sai rắn ñen ñi giết Rớt. Rắn ñen ẩn trong ñống tro ñợi Rớt
cúi xuống thổi lửa sẽ mổ vào mắt, không ngờ ñúng lúc ấy Quỷ xúc tro ñi ñổ,
thấy rắn, bèn chém chết. Không thấy rắn về, Ngọc Hoàng bảo mụ Vó xuống tìm
cách giết Rớt ñể bắt vợ. Mụ xuống thì Rớt và quỷ còn bận việc ở ngoài ñồng.
Mụ uốn lưỡi kêu ba tiếng, vợ Rớt chết, quỷ vội bay lên ñuổi theo. Đuổi kịp, bắt
mụ trả hồn. Mụ uốn lưỡi kêu lên ba tiếng. Ở dưới trần nàng tiên tỉnh dậy. Cũng
như truyện trên của ta, quỷ hỏi mụ cách làm như thế nào? Đáp: - "Tôi vốn có hai
lưỡi: kêu lưỡi ñộc thì người chết, kêu lưỡi lành thì người chết sống lại". Quỷ bảo
mụ thè lưỡi ñộc rồi cắt ñi, ñoạn thả mụ về trời. Mụ sợ tội không dám bay về, bèn
vào rừng, kiếm ăn qua ngày. Từ ñó biến thành gà rừng (gà ươi). Người Mường
trước ñây vẫn cho tiếng kêu của loài gà này báo hiệu có người chết.
Ngọc Hoàng sợ quỷ và người lên làm loạn thiên ñình, nên hóa phép nâng trời
lên cao hơn ñể cho cách biệt với trần gian
2.
Đồng bào Tày có truyện Người kết anh em với quỷ gần như là một với truyện
trên:
Chạ - chàng mồ côi - làm ñược một ñám ñất trồng rau nhưng bị một con quỷ
xuống nhảy nhót ñể chữa cái chân què, làm hỏng cả rau. Anh không bắt ñền mà
còn kết bạn với nó. Lành chân, quỷ cùng anh ñi chơi ñến kinh kỳ. Nhờ thuốc của
quỷ, anh chữa mắt cho mọi người mà nổi tiếng, rồi nhờ chữa mắt cho công chúa
1
Theo Phổ thông ñộc bản, Vĩnh Hưng Long thư quán, Hà-nội, 1933. Đoạn cuối này tương tự
với thần thoại Ông bà Trống của ñồng bào Ba-na (Bahnar).
2
Theo Truyện cổ dân gian các dân tộc Việt-nam, tập III.
