1069
húc cho bò vua lòi ruột. Lần thứ ba ñấu voi, nhờ tê giác, voi vua cũng chết. Lần
thứ tư vua bắt anh thi bơi thuyền với lính của mình. Rắn hóa làm thuyền giúp
anh thắng cuộc, rồi tiếp ñó họ hàng nhà rắn sai con làm sập mái lầu ñè lên vua.
Vua chết, nhưng lại hóa thành ma Phi Hại. Phi Hại bảo bộ hạ hóa rắn nằm trong
nồi chực cắn. Phi Nọi báo tin này cho anh. Anh bảo vợ nấu một nồi nước sôi ñổ
vào. Rắn chết, Phi Hại lại nhờ Mé Ngọt và Nốc Khậm ñến cắn chết anh, nhưng
chúng bị Phi Nọi giết. Phi Hại lại nhờ Bàng (cú mèo) ñến kêu lên mấy tiếng.
Nàng tiên ngà tự dưng tắt nghỉ. Phi Nọi bảo anh ñừng vội chôn, ñể mình cứu.
Đoạn ñi tìm Bàng bảo ngồi vào sọt mang hồn nàng tiên về nộp cho Phi Hại. Khi
cùng ngồi vào sọt, Phi Nọi bảo hắn thử làm cho người chết sống lại xem tài năng
thế nào. Bàng "vỗ cánh rồi giơ một chân lên, ñạp cánh ra, rướn cổ rú một tiếng
dài". Nàng tiên ngà sống lại. Phi Nọi kịp thời tóm lấy cổ Bàng cắt lưỡi. Phi Hại
thất vọng mà chết.
Từ ñó mọi người sống yên. Pha-nha chết không con nối, triều ñình thấy
Khăm-pha tài giỏi, liền cho voi ñến rước anh lên ngôi. Anh từ chối, chỉ xin làm
một người dân lương thiện như lời Phật dạy. Nghe nói thế, các quan cũng trả áo
mão về nhà. Không có vua, dân chúng hưởng cảnh thái bình sung sướng
1
.
Đồng bào Thái ở Tây-bắc cũng có truyện Anh chàng lười gần như là một với
truyện của Lào: Có một chàng lười tình cờ kết bạn với một con ma (phi) Gia
hang. Ma bày cho anh ñặt bẫy lần lượt bắt ñược cáo, hổ, voi, ñều thả ra. Chúng
hứa sẽ ñền ơn, trừ voi tặng ngay một chiếc ngà. Cũng có một cô gái ñẹp ra khỏi
ngà, rồi trở thành vợ anh. Cũng có tình tiết vua buộc anh lần lượt ñưa gà, trâu,
rồi voi ñến ñấu với gà, trâu, voi của vua, nhưng nhờ các con vật báo ơn nên anh
ñều thắng, không phải gán vợ. Vua tức giận mà chết, nhưng ở ñây hồn vua lên
trời tâu cáo với Ngọc Hoàng (then). Từ ñây hình tượng có khác với chuyện của
Lào. Gia hang lên, ngồi rình ở dưới sàn nhà của Ngọc Hoàng nghe ngóng, thấy
Ngọc Hoàng gọi bộ hạ xuống bắt hồn vợ chàng lười về. Một bộ hạ là sâu Ngoăn
tong tâu: - "Tôi sẽ xuống ñậu lên búi tóc của nó ñể bắt hồn". Gia hang kịp về báo
cho bạn bảo vợ bôi nhiều dầu lên tóc rồi ngồi bên cạnh nồi nước sôi. Vì dầu
trơn, sâu Ngoăn tong vừa ñậu lên búi tóc ñã rơi tuột xuống nồi nước sôi chết.
Anh quẳng cho gà ăn. Hồn sâu về trời tâu cáo. Gia hang lại lên nghe ngóng thấy
Ngọc Hoàng hỏi bộ hạ: - "Ai có thể ñi?" Quạ ñáp: - "Tôi sẽ xuống ñậu ở thềm,
nếu thấy nó ra, tôi quắp vào cổ bắt hồn về". Gia hang lại về trước dặn vợ bạn
chớ có ra khỏi nhà, còn mình thì thủ sẵn cung nỏ chờ cho quạ ñậu xuống, bắn
một phát chết ngay. Gia hang lại theo hồn quạ lên trời, rắn nói sẽ xuống nằm
trong ống thổi, khi nó nhóm bếp nấu cơm sẽ cắn lấy hồn. Chờ khi rắn chui vào
ống, Gia hang lấy ñá chặn lại rồi ñốt lửa, rắn chết. Đến lượt ma Gia vang vâng
lệnh Ngọc Hoàng xuống, bắt ñược hồn vợ chàng lười bằng cách kêu mấy tiếng
1
Theo Hoàng Lâm, Xu-văn-thon. Truyện dân gian Lào.
