1082
bị mất ñầu. Anh xin ñấu. Công chúa (vốn khỏe nổi tiếng, từng làm cho các ñối
thủ rơi ñầu) không thắng nổi anh. Hai bên nghỉ sức ñợi mai ñấu tiếp. Đoán trong
người chàng trai có cái gì lạ, buổi chiều người ta cho anh uống một thứ thuốc
mê; khi mê, thầy thuốc cởi áo khám, biết sức khỏe của anh là do cái họng của
con chim lạ mà có. Họ bèn dùng phép lấy cái họng ấy ra khỏi dạ dày. Tỉnh dậy
thấy mất sức khỏe, anh bèn bỏ trốn. Ở ñây cũng có truyện dọc ñường anh gặp ba
người ñang tranh nhau ba vật quý (một tấm thảm bay, một cái bát gọi thức ăn
ngon, và một cối xay tay có thể quay ra tiền). Anh bèn ném một hòn ñá ra xa,
bảo ai nhặt ñưa về trước sẽ ñược làm chủ các vật quý. Thế rồi trong lúc họ chạy,
anh ước tấm thảm cho mình lên núi Cáp, rồi lại ñưa về chỗ công chúa, ñề nghị
tiếp tục vật trên tấm thảm của anh. Khi cả hai người bước lên thảm, anh ước cho
thảm mang cả hai lên núi Cáp. Thấy vậy công chúa cả sợ, hứa trả họng chim cho
anh nếu anh ñưa nàng trở về. Tưởng thế là xong, nhưng anh lại ñể lộ hai vật quý
kia làm cho công chúa ñộng lòng tham, bèn bảo anh ñưa mình ñi dạo chơi.
Trong một lúc anh bước chân ra khỏi tấm thảm, lập tức công chúa ước trở về với
bố. Thế là mất tất cả mọi thứ, chàng trẻ tuổi chỉ còn biết ngồi mà khóc. Cũng
gần giống các truyện trên, trong khi ñi thất thểu dọc ñường, anh tìm ñược hai
cây chà là: một màu vàng, ăn quả vào bị mọc sừng; một màu ñỏ, ăn vào thì sừng
rụng. Anh hái ñầy túi mang về, cải trang, rao bán ở cửa lầu. Công chúa ăn mười
sáu quả mọc luôn tám sừng. Mọi thầy thuốc ñều bó tay. Vua hứa gả công chúa
cho kẻ nào chữa lành. Anh chàng tới, bắt ñầu cho ăn một quả chà là ñỏ, một
sừng rụng xuống, tiếp tục mỗi ngày một quả cho ñến ngày thứ tám thì ñược lấy
công chúa làm vợ, và nhờ ñó chiếm lại mọi vật quý
1
.
Một số truyện dưới ñây cũng có tình tiết trừng phạt kẻ xấu bằng cách làm cho
dài mũi, nhưng không thuộc loại mô-típ trên, chỉ có kết hợp phần nào với mô-típ
truyện Tam và Tứ (số 149):
Người Dao có truyện Quả lúc lắc:
Có hai anh em nhà kia, người anh chiếm ñoạt tất cả tài sản của bố mẹ ñể lại,
lại còn bắt em lao ñộng nặng nhọc. Một hôm người em một mình canh lúa
nương, ñuổi theo con chim ri ăn lúa, tình cờ leo núi ñến một nhà nọ có bảy cô
tiên, lại có một quả lúc lắc, khi ước thì có cơm dọn ra. Anh chàng trộm lấy quả
quý về nhà nhờ ñó ăn uống thỏa thích, lại còn thết ñãi bà con làng xóm. Biết em
mình nhờ ñuổi chim mà ñược của quý, người anh cũng ñi canh lúa ñêm và cũng
ñuổi theo chim ri, nhưng lúc ñến nơi không ngờ vì lần trước mất quả lúc lắc nên
bảy cô tiên lập tâm rình. Bắt ñược hắn, mỗi cô véo mũi một cái, mũi hắn tự
nhiên sưng tấy dài tới rốn. Người anh về cầu cứu em, em lại ñi rình ở nhà bảy cô
tiên, nghe lỏm ñược phép chữa lành mũi sưng là gõ quả lúc lắc vào mũi với câu
thần chú: "Sống thật thà! Sống thật thà". Nhờ ñó anh chàng chữa ñược cho anh
1
Đều theo Cô-xcanh (Cosquin). Truyện cổ dân gian miền Lo-ren, tập I.
