1083
mình lành lặn như cũ, sau khi bắt anh chịu sự nhức nhối của cái mũi sưng trong
nhiều ngày ñể trừng phạt
1
.
Người Miến-ñiện (Myanmar) có truyện Chàng nghiện rượu và chàng nghiện
thuốc phiện rất giống chuyện vừa kể:
Có một anh chàng nghiện rượu và một anh chàng nghiện thuốc phiện, bị làng
xóm ruồng bỏ thành ñôi tri kỷ. Họ ñi lang thang bạ ñâu ngủ ñấy. Một hôm chàng
nghiện rượu ngủ quên ở một quán gần bãi tha ma. Đêm lại, có mấy con quỷ vào,
nói: - "Có mùi thịt sống". Chúng ñi kiểm soát, nhưng anh bắt chước chúng rất
khéo. "Một, hai, ba, bốn, một tý không sai", nên chúng không ngờ gì nữa, lại
mách cho biết có một hũ vàng dưới chỗ ngồi. Sáng dậy, anh ñào lấy ñưa về và
trở lên giàu có. Chàng nghiện thuốc phiện cũng bắt chước ngủ ở quán, hy vọng
ñược của, nhưng không may, lũ quỷ vì mất của nên lần này ñể tâm rình. Bắt
ñược anh, chúng kéo mũi dài ñến chín thước ñể trừng phạt. Chàng kia lại ñi chơi
với lũ quỷ, nhân hỏi cách chữa, quỷ bày cho lấy chày cọ vào mũi thì lành
2
.
Việt-nam có truyện Chàng tẹt mũi cũng tương tự như hai chuyện trên.
Một người cha sắp chết ñể lại 30 nén bạc cho hai ñứa con trai. Hai anh em rủ
nhau ñi lập nghiệp. Nhưng người anh cướp lấy tất cả. Người em ngủ trong một
cái miếu nghe các vị thần kháo chuyện. Một vị hỏi: - "Cây bưởi ở một làng nọ
ñang xanh tốt tại sao lại héo?". Đáp: - "Nếu giết ñược hai con chuột bạch cắn
mất rễ thì cây xanh trở lại". - "Có bà già làng nọ có cây dưa mỗi năm ra hai quả
bằng vàng, cớ sao nó cứ héo mòn?". - "Nếu bà ấy chăm sóc con ngựa cẩn thận
thì cây lại xanh". Một vị khác lại nói: - "Tôi có cái trống ñánh ba tiếng thì có
thức ăn". Nói rồi lấy trống ra ñánh ñể dọn cỗ mời nhau chén. Sáng dậy, người
em thấy các vị thần ñã biến ñi ñằng nào, bèn lấy cái trống thần rồi tìm ñến làng
có cây bưởi bày cho dân làng ấy bắt giết hai con chuột bạch, rồi lại ñi ñến làng
có bà già, bày cho bà ta cách cứu chữa cây dưa quý. Bà ta gả con gái cho anh,
hai người sống sung sướng.
Khi gặp lại người anh tham lam, người em kể cho nghe câu chuyện của mình.
Người anh cũng tìm ñến ngôi miếu cổ. Lúc này các vị thần tỏ ra bực tức và chỉ
nói với nhau về những câu chuyện của họ không hiểu sao bị tiết lộ. Tìm thấy anh
chàng, họ lôi ra ñánh túi bụi, bắt phải trả cái trống thần. Hắn khất sẽ về lấy. Các
vị thần bèn kéo dài cái mũi của hắn. Hẹn khi nào trả xong trống sẽ hóa phép làm
cho ngắn lại. Nghe chuyện người em lại ñến ngôi miếu cổ. Nghe các vị thần bảo
nhau nếu dí trống vào mũi, mũi sẽ trở lại nguyên hình. Người em bèn về, dí
trống vào mũi anh mình, nhưng ở ñây hắn dí quá tay làm cho mũi tẹt lõm vào
3
.
1
Theo Truyện cổ Việt-bắc, tập II, nhà xuất bản Việt-bắc, 1974.
2
Theo Miến-ñiện dân gian cố sự.
3
Theo Cây ñàn kỳ diệu.
