1090
nếu thắng thì Ú Thêm phải ñi chăn trâu cho chúng. Kết quả Ú Thêm hạ hết ñứa
này sang ñứa khác. Tiếng ñồn ñến tai vua. Vua cho gọi về cung, hỏi ra mới biết
là con mình. Nhân Khăm-ca không con, vua giữ lại nuôi và sai người ñi ñón vợ
cũ về.
Ú Thêm càng lớn càng khỏe, làm cho Khăm-ca lo sợ, tìm cách giết hại. Một
hôm mụ trao cho chàng một bức thư và một gói quà dặn ñến quê mẹ mình ñể
học phép giữ nước. Sự thực gói quà ñó là ñôi mắt của Pa Bương, còn nội dung
bức thư dặn bao giờ người ñưa thư ñến thì bắt mà ăn thịt, còn nếu nếm quà thấy
ngon thì cả nước quỷ kéo nhau sang Cham-pa ñể chén thỏa thích.
Dọc ñường trời tối, Ú Thêm ngủ tại nhà một người tên là thầy Thiêng. Thầy
Thiêng hỏi chàng ñi ñâu, chàng không giấu giếm tý nào cả. Nhưng khi chàng
ngủ Thầy Thiêng lục ñược bức thư mới biết mọi việc. Thấy tính mạng chàng trai
sắp nguy ñến nơi, Thầy Thiêng bèn viết một bức thư khác ñánh tráo vào, trong
thư nói: - "Con là Khăm-ca ñã lấy ñược vua Cham-pa ñẻ ñược ñứa con này là Ú
Thêm, hãy chăm sóc cho cháu cẩn thận và cho nó học phép nữa, hễ thành tài thì
cho nó về ñánh lấy Cham-pa". Gói quà có hai con mắt, Thầy Thiêng giữ lại thay
vào ñó bằng gói khác. Ú Thêm sáng dậy cứ thế ra ñi, không biết gì cả. Mẹ
Khăm-ca ñọc thư, tin chàng là cháu ngoại nên ñối ñãi tử tế, lại dạy nhiều phép
lạ. Ở ñược ít lâu, Ú Thêm mới biết mình lọt vào nước quỷ, mỗi buổi sáng từ vua
ñến dân kéo nhau ñi kiếm ăn, mọi nhà ñều vắng ngắt; chiều lại, chúng mới lại
lục tục về chia nhau thịt người và súc vật ầm ỹ, rồi chẳng nấu nướng gì, cứ thế
ăn uống nhồm nhoàm. Chàng lại thấy có cái hồ nước luôn sôi sùng sục. Một
hôm ở nhà chàng ném chơi một hòn sỏi xuống mặt hồ. Một lát ông bà ngoại và
một bọn quỷ hốt hoảng chạy về, dặn cháu không ñược nghịch như vậy kẻo ông
bà ngoại chết mất. Biết tất cả sinh mạng của nước quỷ gửi gắm vào ñó, chàng
giả vờ vâng dạ cho chúng yên lòng.
Khi học ñược phép lạ, lại ñược bà ngoại tặng một cây gươm thần, Ú Thêm
nhân lúc mọi người ñi vắng, bèn dùng gươm chém ngang chém dọc vào nước
hồ, mỗi nhát chém, nước sủi nhẹ dần, cho ñến cuối cùng nước yên lặng như tờ.
Biết là quỷ Phi-nhặc ñã chết hết, chàng bèn nhảy lên một con ngựa, ngựa ñưa
chàng bay vút lên mây, qua nhà Thầy Thiêng, chàng cho ngựa hạ xuống, Thầy
Thiêng trao cho chàng cái gói ngày nọ, dặn về nhà gặp mẹ hãy mở. Về ñến nhà,
Ú Thêm mới biết là quỷ cái Khăm-ca ñã chết vào lúc mình chém nước hồ. Gặp
mẹ, chàng vừa mở gói ra, thì hai con mắt trong gói tự nhiên bay lên sáng long
lanh và lọt gọn vào hố mắt của mẹ. Pa Bương hết mù từ ñó và ñẹp hơn xưa
1
.
Đồng bào Vân-kiều có truyện Xóc cà tực gần với truyện của ta hơn:
1
Theo lời kể của ñồng bào Thái, Thanh-hóa. Kể chuyện ñời xưa, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà-
nội, 1975. Trong Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập II ñã dẫn, có truyện Ú Thêm và Phi-nhặc
là một dị bản, nhưng một số tình tiết hơi khác với truyện trên.
