1092
quần áo, ñi giày, cầm kích, người bỗng trở lên cao lớn và bay ñược. Quỷ về biết
vậy ñuổi theo, nhưng không kịp nữa rồi, nó chỉ còn trèo núi vẽ những ñạo bùa,
rồi ñập ñầu vào ñá mà chết. Xăng Thoong là người biết ý nghĩa của những ñạo
bùa ấy, trở thành có tài phép thần thông, nhưng vì không muốn khoe mẽ, nên chỉ
biến thành một chàng trai xấu xí bẩn thỉu lấy tên là Chậu Ngọ.
Đến ñây truyện có thêm tình tiết: công chúa thứ bảy của vua Xa-vi-môn kén
chồng, nhưng lại từ chối tất cả mọi chàng trai, mà chỉ ưng có một Chậu Ngọ.
Vua nổi giận ñùng ñùng, ñuổi cả hai ra khỏi kinh thành. Sau ñó vua lại buộc bảy
chàng rể (trong ñó có Chậu Ngọ) dự cuộc ñi săn thú, rồi câu cá. Chậu Ngọ lần
nào cũng thắng cuộc và lần nào cũng chia cho họ một ít với ñiều kiện hoặc cắt
mũi hoặc cắt tai. Về sau nước nhà có giặc, các chàng rể kia không dám xông
trận, chỉ có Chậu Ngọ tiến ñến ñâu giặc tan ñến ñấy. Đại thắng trở về, chàng mới
biến trở lại thành Xăng Thoong trước sự hoan hỷ của mọi người. Bấy giờ chàng
mới cùng vợ ñi tìm mẹ (Chăn-thê-vi) ñưa về cho vua cha ñể lên ngôi hoàng hậu
1
.
Truyện của người Băng-la-ñex (Bangladesh) cũng có một số tình tiết giống
với truyện của người Lào:
Một cô em trong bảy chị em nói rằng mình sẽ ñẻ một ñứa con kỳ lạ. Nghe thế,
vua lấy cô làm vợ. Người vợ cũ của vua ghen, bèn lấy một cục ñá thế vào ñứa
con trai lúc cô này sinh, rồi vứt em lên núi. Nhưng ñứa bé ñược các con vật nuôi
nấng, sau ñó lại ñược một con ngựa thần bảo hộ. Nhờ ngựa thần chỉ bảo, hoàng
tử biến mình thành một người xấu xí, vào làm ñầy tớ trong cung. Tuy vậy, anh
cũng làm cho nàng công chúa trẻ nhất mê mẩn, lấy anh làm chồng, nhưng
thường bị những người anh rể chế giễu. Như truyện của Lào, một hôm anh cùng
họ ñi săn thi, họ không ñược gì cả, còn anh thì ñược rất nhiều con thịt. Anh
nhường cho họ một ít với ñiều kiện phải ñóng dấu sắt nung vào người. Rồi cũng
nhờ ngựa giúp, anh biến trở lại thành chàng trai ñẹp trước ñây, khiến công chúa
vợ anh lại càng yêu hơn nữa. Một hôm, nhân ñể báo thù mấy người anh rể, anh
vạch những dấu hiệu trong người chúng cho mọi người thấy. Nhờ ngựa chỉ dẫn,
cuối cùng anh làm cho bố biết mình là ai và buộc vua về với mẹ.
Những truyện dưới ñây tuy hình tượng ñã xa dần với các truyện trên, nhưng có
phần chắc ñều là những dị bản xa gần của chúng. Lược kể ở ñây mỗi thứ một vài
truyện tiêu biểu.
Trước hết, một số truyện gần mô-típ của truyện Tấm Cám với chủ ñề dì ghẻ
ñánh tráo con mình thay cho con chồng là vợ vua (hoặc em âm mưu hại chị ñể
cướp tình yêu) với hình ảnh nổi bật: móc mắt. (Xem thêm Khảo dị, truyện số
153, truyện của Pháp: Cô Ma-ri ở túp lều trong rừng).
Một truyện khác của Pháp là Con nai cái trắng:
1
Theo Hoàng Lâm, Xu-văn-thon, sách ñã dẫn.
