1091
Một con quỷ (Xóc cà tực) hóa làm một ñứa bé ñể cho một cặp chị em ñưa
mình về nuôi; quỷ ta chỉ chờ dịp ăn thịt cả hai. Nhưng về sau, hai chị em biết
ñược, bèn bỏ trốn rất xa, tìm ñến làm vợ một tù trưởng (a-nha) và sinh ñược mỗi
người một ñứa con trai. Mất mồi, quỷ cất công ñi tìm. Tìm ñược ñến nơi, quỷ
bèn hóa làm một cô gái ñẹp làm cho tù trưởng mê mẩn, sau ñó cưới nó làm vợ
mà lãng quên hai người vợ cũ. Chờ lúc tù trưởng ñi vắng, quỷ ta lại hiện hình,
móc mắt hai chị em. Tù trưởng về thấy vậy ñã không thương, còn ñánh và ñuổi
họ vào rừng, may nhờ có hai ñứa con ñi kiếm thức ăn về nuôi. Một hôm hai ñứa
xin phép mẹ ñi xa, dọc ñường gặp một ông già chỉ cho các thứ cây thuốc ñem về
chữa lành mắt hai người mẹ. Nghe hai mẹ kể chuyện cũ, hai chàng vội ñi tìm
Xóc cà tực ñể báo thù. Cuối cùng hai chàng tìm ñến nhà bố A-nha giết ñược con
quỷ ñang hiện hình, chỉ cho bố biết, rồi ñưa bố ñi ñón hai người vợ cũ, mẹ của
họ
1
.
Người Thái-lan cũng có một truyện gần với truyện Xóc cà tực, nhưng ở ñây vợ
cũ của vua không phải hai mà ñến những mười hai nàng công chúa chị em ruột.
Một bà chằng (y-ắc) hóa thành một cô gái ñẹp làm cho vua hết sức mê mẩn, lấy
nó làm vợ yêu. Muốn ñuổi những người vợ vũ của vua, bà chằng giả làm bộ lên
một cơn bệnh giữ dội. Vua ñến thăm, nó bảo phải có mắt của mười hai người ñẻ
cùng một mẹ thì mới lành. Vua ñang lúc say mê, bèn sai móc mắt những người
vợ cũ của mình cho bà chằng, vì chỉ có trường hợp ấy mới ñủ số mắt của mười
hai chị em ruột. Kết thúc câu chuyện cũng có một chú bé con công chúa út, nhờ
sức khỏe và tài trí tiêu diệt ñược bà chằng, ñưa mẹ và các dì về với ñịa vị cũ và
với cặp mắt lành lặn như xưa.
Truyện Con ốc vàng của người Lào cũng là một dị bản của các truyện trên,
nhưng ở ñây có thêm nhiều tình tiết khác:
Vua nước Xa-vi-môn tuổi già mà không có con nối dõi, ra lệnh cho cung tần ai
ñẻ ñược con trai sẽ phong làm hoàng hậu. Một cung nữ là Chăn-thê-vi có mang,
nhưng khi sinh thì không phải người mà là một con ốc. Tuy vậy, hoàng hậu cũng
sợ mất ñịa vị nên giấu kín không cho vua biết việc này, và xúi vua ñuổi Chăn-
thê-vi ra khỏi thành. Không ngờ từ vỏ ốc lại bí mật hiện ra một chàng trai (như
truyện Nàng tiên trong vỏ ốc, Khảo dị truyện số 117, tập III) có phép lạ và sau
ñó Xăng Thoong - tên chàng trai - ở với mẹ sau khi vỏ ốc bị ñập vỡ. Nỗi vui
mừng của Chăn-thê-vi không lâu vì nhà vua cho là ma quỷ, sai ñao phủ ném
Xăng Thoong xuống sông. Vua Thủy cứu chàng, nhưng lại giao cho một nàng
hầu, vốn là quỷ ñội lốt người, nuôi. Quỷ chưa kịp ăn thịt thì một hôm Xăng
Thoong tình cờ lọt vào buồng lúc quỷ ñi vắng. Chàng thấy ñược mọi bí mật và
mọi báu vật của nó. Sau ñó, nhằm một hôm quỷ không có nhà, chàng vào múc
nước vàng trong chum tắm, toàn thân bỗng sáng ngời như pho tượng, lại mặc
1
Theo Mai Văn Tân, Truyện cổ Vân-kiều, Nhà xuất bản Văn hóa, Hà-nội, 1974.
