1120
Đồng bào Tây Việt-bắc có truyện tương tự: Tại sao bụng con ve không có
ruột?
Xưa, chim chích kết bạn với cào cào, hai con chơi với nhau rất thân thiết. Một
hôm ñi làm về bị mưa to, cào cào xin nghỉ nhờ nhà bạn một ñêm. Nhà chim
chích chỉ có hai mẹ con chật chội, còn cào cào chân dài: mình nằm trong nhà
nhưng chân lại thò ra ngoài sân. Nghe lời bạn, cào cào co chân lại và cứ thế ñánh
một giấc ngon lành. Cũng như truyện của ta, nửa ñêm nghe tiếng hươu kêu, cào
cào giật mình duỗi chân, không phải ñạp ñổ nhà mà ñạp phải bụng con của bạn,
lòi ruột ra. Chim chích kêu kiện ở xã trưởng là ké ñọt - giống chim lớn hơn chim
chích. Ké ñọt không xử ñược. Nội vụ ñưa lên cai tổng là bìm bịp. Bìm bịp tra
vấn cào cào. Cào cào ñổ lỗi cho hươu. Đến ñây truyện bắt ñầu khác với của ta.
Hươu bị ñòi ñến lại ñổ lỗi cho sóc: - "Vì con sóc ném quả xuống ñầu tôi". Sóc
ñến lượt bị ñòi ñến ñối chất lại ñổ lỗi cho ve: - "Vì con ve nó kêu nên tôi sợ tôi
phải về, vội vàng ñánh rơi hạt dẻ". Lại ñến lượt ve bị ñòi ñến, trả lời: - "Vì mưa
tạnh mát trời nên tôi kêu chơi". Bìm bịp liền kết tội ve là thủ phạm, bắt ve moi
ruột gan ñể ñền cho con của chim chích. Vì thế ngày nay loài ve không có ruột
mà hàng ngày kêu chẳng có giờ giấc gì cả
1
.
Người Thái cũng có truyện: Tại sao ve (mành khằm) không có ruột? có khác
với truyện của người Tày:
Một hôm Trời (Then) phái ve xuống trần ñể làm nhiệm vụ hàng ngày báo tin
mặt trời sắp lặn cho mọi giống vật sớm tìm ñường về hang ổ. Vừa xuống, lập tức
ve cất giọng kêu thử. Không ngờ tiếng kêu làm cho mọi giống vật hốt hoảng.
Gấu ñang kiếm ăn gần ñấy liền chạy nhanh về. Vội quá gấu va phải bí. Bí ñứt
cuống lăn xuống va phải gốc vừng. Vừng bị lay, hạt nứt nẻ văng vào mắt gà
ñang kiếm ăn gần ñó. Gà mắt nhắm mắt mở mổ nhầm phải tổ kiến vàng, kiến
vàng bò toán loạn ñốt phải chân sóc. Sóc ñau nhức, chạy lung tung ñạp phải cây
cùn ngứa. Quả cùn ngứa (vốn ñụng ñâu làm ngứa ñó) rơi, không may rụng trúng
lưng trâu. Trâu ngứa quá chạy tìm ao ñể dầm mình, không ngờ ñạp phải mô ñất.
Mô ñất lăn xuống ao ñè bẹp ruột nòng nọc. Nòng nọc bèn bắt ñền mô ñất; mô
ñất ñổ tại trâu; trâu ñổ tại cùn ngứa; cùn ngứa ñổ cho sóc; sóc ñổ cho kiến vàng;
kiến vàng ñổ cho gà; gà ñổ cho vừng; vừng ñổ cho bí; bí ñổ cho gấu; gấu cuối
cùng ñổ tại ve. Ve ñổ vấy cho "Then". Nòng nọc bèn kiện lên then. Then phán: -
"Chưa tối mà ñã kêu thế là chính lệnh bất nhất. Vậy ve phải rút ruột ñền cho
nòng nọc?". Bởi vậy ngày nay bụng con nòng nọc thì to, con ve không có ruột
2
.
Ở truyện người Dao thì ve sầu cũng ñược trời giao nhiệm vụ như trên, tức là
báo tin trời sắp tối cho mọi giống vật biết. Nhưng ở ñây lý do sinh ra vụ kiện là
vì hôm ấy ve lười không chịu ñi kiếm ăn. Đói bụng ve cất tiếng kêu ảo não
1
Theo Truyện cổ Việt-bắc, tập I, nhà xuất bản Việt-bắc, 1973.
2
Theo Truyện cổ Hà-sơn-bình.
