1121
không ñúng lúc. Các thú vật nghe tiếng ve, như thường lệ vội vã chạy về. Sóc
chạy vội va cào cây chiêu cô piếu (loại cây có quả to bằng quả bưởi có cùi dày
ăn ñược). Quả chiêu cô piếu rụng, rơi ñúng xuống lưng nai. Nai giật mình chạy,
vô tình dẫm phải rùa làm cho mai rùa bị rạn. Rùa bị thương nặng kiện lên trời.
Trời gọi nai ñến. Nai ñổ cho chiêu cô piếu. Chiêu cô piếu ñổ cho sóc. Sóc cuối
cùng quy tội cho ve. Thế là ve ta bị trời hành tội bằng cách rút ruột. Từ ñấy ve
kêu không ñúng giờ ñúng giấc, tiếng kêu ai oán nên gọi là ve sầu. Còn rùa thì
ñược trời chữa cho lành, nhưng mai còn mang dấu vết rạn nứt, cho ñến con cháu
ngày nay vẫn còn
1
.
Một truyện khác cũng của người Dao lại gần với truyện của ta, nhưng ở ñây
truyện ñược kể có phần nào thiếu lô-gic.
Sẹt sành (một loại chấu có càng to) chở thuế nộp cho vua, dọc ñường trời tối,
xin ngủ trọ tại nhà chim. Chim ñanh ấp trứng sắp ñến ngày nở. từ chối, nhưng
thấy sẹt sành nói mãi cuối cùng cũng cho trọ. Đêm lại, tự dưng một cây gần ñó
ñổ, sẹt sành giật mình ñạp tung ñể bay ra, vì thế trứng rơi vỡ, ñàn con của chim
chết cả. Chim kiện lên vua. Vua bắt sẹt sành, sẹt sành ñổ tại cái cây ñổ làm nó
giật mình. Cây ñổ lỗi cho mối ăn ruỗng gốc. Vua bắt tội mối, mối ñổ tại gà. Gà
bị vua bắt ném xuống nước cho chết. Không biết bơi gà tưởng ñi ñứt nếu không
có vịt tới cứu. Từ ñó gà ấp trứng vịt ñể ñền ơn
2
.
Người Ít-xra-en (Israël) có truyện Thủ phạm là con sói hung cũng là dị bản
của các truyện trên:
Sói hung một hôm ñịnh giết cầy hương vì có con gửi cho nó trông hộ, không
ngờ bị nó giẫm chết. Các thú vật trong rừng họp lại xử tội. Hỏi cầy, cầy thưa: -
"Tôi ñang ở trong nhà chợt nghe quạ khoang vỗ cánh kêu quàng quạc cố ý gây
sự. Tôi vội chạy ra xem, không may giẫm phải". Các thú vật bắt tội quạ, quạ
1
Theo Truyện cổ Hà-sơn-bình.
2
Theo Truyện cổ Việt-bắc, tập II, ñã dẫn. Ở truyện của người Mèo kể trong Truyện cổ dân tộc
Mèo, chuyện về giống chuột còn thêm một con vật nữa là Chuột. Tiếc rằng cấu trúc của truyện
này phần nào ñã bị phá vỡ không ñúng như sơ ñồ của các truyện trên;
Chuột con phá ngô bị người ñánh ñau. Chuột già mời ve sầu về làm thầy cúng, nhưng ve vắng
nhà, chấu ñi thay. Chấu ñã không biết cúng lại giở lời ñạo ñức khuyên chuột làm ăn lương
thiện, nên chấu bị chuột ñánh ñuổi chạy tới nhà chim ñang ấp trứng, xin ngủ nhờ một ñêm vì
chân ñau. Thương hại, chim cho nằm ghé. Cũng như truyện của ta, nửa ñem có tiếng hoẵng
kêu to, chấu giật mình ñạp tung, trứng rơi vỡ hết. Chim kiện chấu ở Trời. Chấu lúc ñầu ñổ cho
hoẵng. Hoẵng ñổ cho cây ñổ ñè lên người mình, cây ñổ cho gà bới ruỗng gốc. Ở ñây gà tự
biện bạch vì phải nuôi lấy ñàn con lại không có vú, hơn nữa chỉ ăn sâu chứ không gặm gỗ.
Trời ñang lúng túng không biết xử ra sao, thì chấu lần này lại kể tội chuột cắn phá của người.
Chấu kể ñúng bệnh của chuột, nhưng chuột lại ñuổi ñánh nó nên phải xin ngủ nhờ. Các con
chuột lúc này ñều ñồng thanh ñổ cho chuột xấu nết. Trời bèn phạt chuột, bắt chuột phải bé
người lại.
