1133
dự. Rồi quan ñưa vợ về quê chào cha mẹ họ hàng. Quan còn không quên ñưa vợ
tìm ñến nhà phú ông cũ, người ñã ñón mình "ngồi" dạy học tại nhà ngày trước.
Thấy người ñàn bà giống với con gái mình thủa xưa như ñúc, phú ông rất ñỗi
kinh ngạc. Phú ông càng ngẩn người khi nghe quan kể lại câu chuyện về ñứa con
mất tích thủa nào. Mới ñầu phú ông tỏ ý không tin. Nhưng khi quan chỉ chỗ
chôn cô gái ở gậm giường, và sai ñào lên, quả ñúng như vậy.
Từ ñấy quan nhận cả hai người phú hộ làm ông nhạc, và ăn ở với cô gái trọn
ñời
1
.
KHẢO DỊ
Một dị bản cũng do người Hà-tĩnh kể, có phần khác về ñoạn kết:
Cô gái tái sinh làm con bà bán nước ở chợ (không phải là con nhà phú hộ).
Tay cô bị què bẩm sinh. Quan tân khoa làm tri huyện, nghe tin, một hôm ñi qua
quán nước dừng lại mua bát nước uống. Cô múc nước vào bát bằng một tay cầm
ñưa cho quan. Quan cho là vô lễ không nhận ñòi phải bưng hai tay. Tự nhiên tay
cô gái không què nữa, hai tay bưng ñược bát. Uống xong quan nắm lấy tay cô
gái vuốt tới ñâu, ngón tay mở ñược ñến ñấy. Hai chữ "tái sinh"(ở ñây là hai chữ,
chứ không phải mười chữ) lộ ra, quan bèn kết hôn với nàng.
Còn có hai truyện khác của ta cũng tương tự với truyện trên:
1. Ngô Trí Hòa làm ñến thượng thư ñời Lê, người làng Lý-trai huyện Đông-
thành (Nghệ-an), lúc nhỏ học ở kinh ñô trọ nhà một người lính. Bên hàng xóm
có cô gái 18 tuổi, con gái một người binh phiên người làng Nhân-mục (Hà-ñông)
thấy ông thì yêu, hai bên thề thốt nặng lời. Mẹ cha cô không biết chuyện ấy, gả
cô cho một người làng. Cô không chịu. Cũng như truyện trên hôm sắp rước dâu
ñêm canh ba, cô ñến nhà ông tự ải. Ông sợ quá bí mật ñào huyệt dưới giường,
cũng lấy son viết vào bàn tay mấy chữ:
Thử duyên kim vị liễu,
Tái kết hậu sinh duyên.
Rồi chôn. Sau ông thác kế di trú ngụ chỗ khác. Nhà binh phiên cũng không
biết con gái ñi ñâu.
Mười năm sau ông ñậu tiến sĩ, làm tả tham chính Sơn-tây ñến sáu bảy năm.
Ngoài công ñường khi ấy có cô con gái bán trầu 16 tuổi. Người nhà cho biết cô
1
Theo lời kể của người Hà-tĩnh.
