1153
KHO TÀNG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM ĐÔI ĐIỀU SUY NGHĨ
Tính từ ngày tập I của bộ sách ñược xuất bản (1957), cho ñến khi tập V ra ñời
(1982), tới nay (1993), ñã gần bốn chục năm qua, giá trị của bộ sách và công
lao của soạn giả ñã hoàn toàn ñược khẳng ñịnh. Sách ñược tái bản nhiều lần,
nhưng vẫn chưa ñáp ứng ñược yêu cầu của bạn ñọc, tôi muốn nói ñến các thế hệ
bạn ñọc. Lớp này nối tiếp lớp khác. Cả người nghiên cứu và ñộc giả bình
thường, ñều thấy cần có sách, mà là có cả bộ, chứ không phải từng quyển riêng
lẻ. Có cả bộ trọn vẹn - cả phần Nghiên cứu và phần Khảo dị - chứ không phải
chỉ có riêng phần Truyện ñể ñọc cho vui. Không ñợi ñến các nhà chuyên môn
phân tích ñánh giá, khuynh hướng bạn ñọc như vậy chứng minh một sự thực cần
ñược nhắc lại: ñây là một công trình khoa học, chứ không phải chỉ là một sách
sưu tầm bình thường. Tôi muốn nhấn mạnh ñiều này, ñể lưu ý những bạn yêu
thích truyện cổ và ñã thích thú sưu tầm, nên rút kinh nghiệm của người ñi trước
nhằm nâng cao thêm chất lượng các loại sách tương tự sẽ ra ñời. Vì phải nói
thực rằng, từ sau 1982, không hiếm gì những bộ sưu tầm cổ tích mới, song chưa
có bộ nào ñuổi kịp bộ Kho tàng. Đó là chưa nói ñến không ít những truyện vay
mượn Kho tàng, vay nhiều khi vụng, mà mượn nhiều khi sót
1
.
Sự công nhận giá trị bộ sách ñã là nhất trí. Điều hầu như ai cũng thấy rõ là
một công phu tích lũy lâu dài, ñặc biệt là trình ñộ uyên bác của người soạn.
Không thiết tha với kho tàng cổ tích, không theo dõi và thu thập tài liệu một
cách cần mẫn bao quát, rộng rãi thì không thể tiến hành việc khảo dị một cách
khá ñầy ñủ ở sau mỗi câu chuyện chính văn như vậy ñược. Người ñọc cảm thấy
như thế, và các bài phê bình cũng xác nhận như thế. Song nếu chỉ dừng lại với
nhận xét ấy thì quả là chưa thỏa ñáng ñối với những ñóng góp của soạn giả. Tôi
rất hy vọng, nhất là trong giới nghiên cứu phôn-clo (folklore) ở Việt-nam, nhất
là các nhà khoa học chuyên sâu về loại hình tự sự dân gian, sẽ có dịp bàn sâu về
bộ sách này. Bộ sách ñã ñặt ra những vấn ñề, về mặt lịch sử là hoàn toàn mới
với phương pháp tiếp cận, về mặt chuyên môn thì có nhiều gợi ý cho việc ñi vào
các nhận ñịnh khoa học. Nhà học giả tuy ñã khuất, nhưng chắc cũng như các
bạn ñồng nghiệp vẫn chờ ñợi tri âm. Bao giờ thì có?
1
Có thể xem lại một số sách của một số Nhà xuất bản ở miền Bắc mươi năm lại ñây ñể thấy
sự vay mượn này. Thậm chí có người còn mượn cả tên sách Kho tàng truyện cổ tích Việt-nam
và cách phân chia 5 tập ñể in những bộ sách giả nhằm ñánh lừa ñộc giả như sách của Nguyễn
Cừ, Nhà xuất bản Văn học in những năm 1996-1997. Còn ở miền Nam trước 1975 thì ñã xảy
ra một vụ án văn chương mà lý do là lấy gần như nguyên xi tài liệu trong sách của Nguyễn
Đổng Chi. Xem Văn hóa Á châu, 1959, và Bách khoa, 1972. Những người "vay mượn"
Nguyễn Đổng Chi trong Lược khảo thần thoại, Kho tàng truyện cổ tích Việt-nam và cả Sơ
thảo lịch sử văn học ñều ñã phải ra tòa.
