1184
181. TRỌNG NGHĨA KHINH TÀI
Ngày xưa ở Thanh-hóa có một người tên là Nguyễn Đình Phương. Nhà ông
vườn cau ao cá, lại có chừng ba chục mẫu ruộng: trong nhà, vợ con, kẻ làm
người lụng khá ñông. Nhưng ông vốn là người hào hiệp. Khi có ai túng thiếu
ñến nhờ vả, ông sẵn lòng chu cấp, hay cho vay mượn, ít khi ñể họ phải về
không.
Nguyễn Đình Phương có một người bạn cố tri tên là Trần Bính Cung làm nghề
buôn gỗ. Bính Cung trước kia có của ăn của ñể. Trong nhà năm miệng ăn ñều do
một mình Bính Cung lo liệu. Nhưng từ dạo ông ñi mấy chuyến bè thất bại, có
bao nhiêu ruộng vườn ñều cầm bán sạch. Tiếp ñó Bính Cung bị một trận ốm
nặng, trở nên nợ ñìa. Quá hạn không trả ñược, chủ nợ cho bọn nặc nô ñến ñòi rất
ráo riết. May mà có Nguyễn Đình Phương chạy tiền trả hộ, nếu không thì gia
ñình Bính Cung chẳng có cái mà ở. Sau ñó, Bính Cung còn cho vợ con ñến nhờ
vả khi năm quan khi ba quan làm tiền thuốc men, Đình Phương vẫn vui lòng chu
cấp. Thấy bạn quá tốt bụng vợ mình, vợ chồng Bính Cung vô cùng cảm kích.
Không ngờ bệnh của Trần Bính Cung mỗi ngày một nặng. Trước còn ñi lại
ñược, nhưng sau ốm hệt giường. Biết mình sắp chết, một hôm Bính Cung cho
mời bạn tới. Khi thấy mặt Đình Phương, ông nói:
- Tôi mắc nợ của anh một số tiền ñã ñã lâu rồi mà chưa nói ñến chuyện trả,
thật là phụ tấm lòng tử tế của anh.
Đình Phương liền gạt ñi:
- Anh ñừng nói thế! "Tiền là gạch, ngãi là vàng". Tình nghĩa mới là cái ñáng
quý, còn tiền bạc nào có nghĩa lý gì. Anh ñừng nhắc ñến nữa.
- Không - Trần Bính Cung tiếp - Tôi sở dĩ mời anh ñến ñây là vì món nợ làm
tôi không lúc nào nguôi. Bây giờ tôi tính thế này. Ngôi nhà này của tôi coi như
gán vào món nợ, có văn khế viết sẵn ở ñây. Nhưng trước mắt tôi: con thơ vợ dại,
em yếu, mẹ già, tình cảnh ñáng quan ngại. Một mai tôi mất ñi, nếu gia ñạo tôi có
việc gì, dám xin anh tìm cách cứu vớt. Về sau, con tôi ăn lên, gia ñình tôi cất ñầu
lên ñược, nó sẽ không bao giờ quên ơn.
- Sao anh lại nói thế. Mẹ của anh cũng như mẹ của tôi, con của anh cũng như
con của tôi. Còn nhà của tôi cũng như nhà của anh. Dù có thế nào: tôi cũng xin
gắng sức. Anh cứ thuốc men cho lành, còn món nợ hãy gác lại, ñừng bận tâm gì
vì nó cả.
Bính Cung không nghe lời, cứ ấn văn khế vào tay Đình Phương, lại gọi con
mình ra bảo lạy sống Đình Phương, rồi nói:
