1187
- Mợ cả, mợ ñừng vội nóng, ñể tôi nói mợ nghe. Tất cả vốn liếng mà tôi giúp
mợ, cả công lao bày vẽ của tôi nữa ñều là tiền bạc của ông Phương ñây cả. Tôi
chỉ là người trao hộ, làm hộ mà không nói ra cho mợ biết ñó thôi
1
!
KHẢO DỊ
Truyện này về chủ ñề có phần giống với truyện Lưu Bình - Dương Lễ ñã ñược
dân gian ñặt thành chèo.
Lưu Bình và Dương Lễ là dôi bạn thân. Dương Lễ ñỗ cao làm quan, trong khi
ñó Lưu Bình thi hỏng, cửa nhà sa sút. Lưu Bình tìm ñến nhà nhờ vả bạn, nhưng
Dương Lễ tỏ vẻ lạnh nhạt không tiếp.
Khi Lưu Bình giận bỏ ra về thì Dương Lễ kín ñáo sai Châu Long, người vợ
thứ ba, mang vàng ñi nuôi bạn, dặn khi nào bạn học thành tài hãy trở về. Gặp
Lưu Bình, Châu Long giả bộ ñính ước, nhưng lại ngăn buồng làm ñôi, hẹn chỉ
ñến lúc thi ñỗ mới ñược vào. Lưu Bình nhờ phẫn chí nên học tấn tới, sau ñỗ cao.
Lúc vinh quy trở về thì không thấy Châu Long ñâu nữa. Cho tới khi ñến chơi
nhà Dương Lễ, bạn cho Châu Long mang trầu ra chào. Lưu Bình mới vỡ lẽ ra là
bạn ñã chí tình với mình. Từ ñó tình bạn lại thắm thiết như xưa.
Khoảng cuối thế kỷ XVIII Đoàn Thị Điểm có viết một truyện nhan ñề là Tùng
bách thuyết thoại có nội dung giống hệt truyện Lưu Bình - Dương Lễ:
Thấy Hà sinh có văn tài mà bỏ học ñi làm ruộng, Nguyễn sinh sau khi kết bạn,
bèn khuyên bạn ñi học. Nghe lời, Hà sinh sau ba năm học tập ñỗ thi Hương và
thi Hội. Trái lại, Nguyễn sinh cậy tài thi hỏng. Khi Nguyễn sinh mang lễ vật ñến
mừng bạn thì Hà sinh tỏ vẻ lạnh nhạt không tiếp, nhưng cũng như Dương Lễ,
chàng bí mật sai một người thiếp ñi giúp bạn. Được sống gần người ñẹp và ñược
nàng hứa hẹn sẽ cùng kết duyên sau khi thi ñỗ, Nguyễn sinh nỗ lực học tập và
cuối cùng ñỗ hoàng giáp. Đỗ rồi, chàng ñến nhà bạn với một vẻ kiêu ngạo, và
trong câu chuyện với bạn có nói ñến một nàng tiên giúp mình. Nhưng khi Hà
sinh cho gọi người thiếp bưng trầu ra mời, chàng mới biết sự thật
2
.
Người Đun-gan ở tỉnh Cam-túc (Trung-quốc) có truyện Lu Lô nhận ra Ma
Chuôn và sau ñó thấy rõ lòng chàng, cũng có những nét tương tự với các truyện
trên:
Vì ñến kinh kỳ dự thi với tay nải rỗng, Ma Chuôn ñành dừng lại ở nhà một
phú hộ chuyên bỏ của làm việc thiện tên là Lu Lô. Không những giúp ñỡ người
1
Theo Thực nghiệp dân báo.
2
Theo Truyền kỳ tân phả.
