1221
người "ản-eng", hòn chì lần lượt tung lên giáng xuống làm chết tất cả. Sau ñó họ
hóa làm chim toóc toóc
1
.
Người Tây nguyên cũng có truyện Cây ñàn, ở ñây nàng tiên không từ trời
xuống mà lại từ dưới ñất lên:
Chuột và nhím một hôm ñào hang ñến nhà người Kinh (Doan) ăn trộm cây
ñàn. Tiếng ñàn gảy lên làm cho một cô gái ñêm ñêm lên nhảy múa với chúng.
Một hôm chuột giấu áo cô xuống dưới ñống thóc, khiến cô không về ñược. Chủ
của chuột và nhím tên là Sét mê cô gái ñẹp, cuối cùng hai người lấy nhau. Được
ít lâu người Kinh ñi buôn về kiện chuột và nhím ăn trộm ñàn, chúng ñành phải
trả lại. Không có tiếng ñàn, cô gái buồn héo ñến chết. Nhớ vợ, Sét cầy cục chế ra
một cây ñàn khác. Tiếng ñàn làm cho một cô gái ñêm ñêm ñến nghe trộm, mờ
sáng ñã về. Một hôm Sét buộc chỉ vào áo cô gái, chờ khi về, lần theo sợi chỉ mới
biết cô chui vào mộ vợ mình. Sét gọi to lên, vợ Sét tỉnh dậy và sống lại như
xưa
2
.
Về hình ảnh người chồng (hay ñứa con) ñánh rơi cái lược (hay chiếc nhẫn) vào
thùng nước của thị tỳ nàng tiên, người Lào có truyện Đám cưới của Thao Bút-
sa-ba cũng có hình ảnh tương tự, lại kết hợp phần nào với hình ảnh của truyện
Quân tử (số 162). Đại lược là:
Thao Bút-sa-ba là người trai ñẹp, giản dị, lại thường có lòng tốt ñối với các
giống vật. Đến tuổi lấy vợ, anh ñi khắp nơi ñể tìm một nàng. Một hôm dừng
chân ở bờ suối gần hoàng cung gặp một cô gái quảy hai thùng nước - "Gánh
nước ñi ñâu?", anh hỏi. - "Cho công chúa, chủ tôi" - "Cho xin uống ñược
chăng?" - "Được!". Về, cô gái kể lại cho công chúa hay. Trong khi gội ñầu thấy
một chiếc nhẫn rơi xuống, công chúa bảo cô gái chạy ra bờ suối xem thử người
khách lạ ñánh rơi nhẫn vô tình hay cố ý. Nếu quả là vô tình thì cứ bảo chàng "về
ñi hỏi công chúa Keo Pha làm vợ, rồi sẽ ñược lại nhẫn". Bút-sa-ba ñến cầu hôn
như lời dặn. Ở ñây chàng cũng qua ba cuộc thử thách: 1) nhặt cho ñủ số lúa ñã
ñếm trong một thúng ñem rắc vào rừng (nhờ sâu và kiến giúp thành công); 2)
nhặt số lúa ấy ñem ném xuống sông (nhờ cá và thần sông giúp); 3) nhận cho
ñúng ngón tay của công chúa lẫn trong số ngón tay của nhiều cung nữ thò ra
ngoài vách (nhờ có công chúa ñeo chiếc nhẫn), chàng thắng lợi
3
.
Người Phu-noi ở Thượng Lào có truyện Công chúa Nân (hoặc Nang) Ma-nô-
ra gần như là một với truyện của người Miến-ñiện (Myanmar) ñã kể trên:
1
Theo Chàng xà trị hổ ác.
2
Theo Tạ Minh Hội và Đào Tử Chí, Lấy vợ tiên.
3
Theo Gu-in-nô (Gouineau), báo ñã dẫn. Truyện Hoàng tử Thụy-ñan cũng kể y như trên, duy
ngón tay của công chúa không phải ñeo nhẫn mà là giắt một hạt kê ở kẽ móng tay (theo Bu-sô
(Bouchor)). Truyện cổ tích kể theo truyền thống Đông phương.
