1247
mình ăn một món gì vừa no, vừa ngon, vừa thích khẩu. Đứa con trai lập tức ñem
lưới ra suối ñánh ñược một con cá to bằng bắp chân, vội làm thịt kho lên làm
cơm cho bố mẹ. Bố mẹ ăn cũng cho là ñược. Còn cô dâu thì không thể ñi ñánh
ñược cá to, cô chỉ quen ñi xúc, cuối cùng cô cũng xúc ñược một rổ cá vụn. Đưa
về, cô bỏ mọi thứ gia vị và ñồ lên thành một món mềm thơm, bố mẹ ăn rất thích.
Nhưng cô còn lấy các thứ lá cây làm men, lại lấy nếp ñồ, ủ rồi bỏ vào bình. Khi
thành rượu, cô cắm cần ñổ nước cho bố mẹ uống gọi là uống "nước chảy
ngược". Bố mẹ ăn cơm với cá ñã lấy làm ngon, lại ñược uống rượu ngọt bằng
cần nên rất thỏa thích. Sau ñó bố mẹ thừa nhận là nàng dâu quả khôn ngoan lanh
lợi hơn con trai. Lại nói: - "Con dâu là con người ta, chỉ là kẻ kết duyên với con
trai mình, thế mà biết chăm sóc bố mẹ chồng như thế. Vậy từ nay về sau phải coi
nàng dâu cả là người chủ chốt của gia ñình".
Từ ñó về sau người Thái có tục coi nàng dâu cả có một vai trò ñặc biệt.
Khi tết nhất, nếu lỡ vắng mặt nàng dâu cả là cả nhà thường "cáo". Khi bố mẹ
chồng chết, dâu cả là người duy nhất khấn ma xó
1
của gia ñình ñể nhờ ma này ñi
nhắn hồn người chết ở các nơi về hội họp. Nàng dâu cả thường mặc một chiếc
áo ñỏ rất ñẹp, không phải làm lụng gì cả, chỉ ngồi ở trước bàn thờ. Nếu nàng dâu
cả chết thì vai trò ấy thuộc về nàng dâu thứ. Nếu vắng mặt hoặc không có con
dâu thì dù nhà giàu, lễ lạt tết nhất cũng thường không biện cỗ bàn gì mấy
2
.
1
Người Thái không thờ tổ tiên, nhưng lại thờ ma xó. Mỗi lần có lễ lạt hoặc ma chay thì nàng
dâu cả phải khấn ma xó bảo nó ñi mời ma bến ñò, ma bến ñò lại ñi nhắn với ma Then (trời) ñể
gọi hồn người chết trú ngụ các nơi về.
2
Theo lời kể của ñông bào Thái, Thanh-hóa.
