1256
X. - TRUYỆN VUI TƯƠI DÍ DỎM
1
189. CHÀNG NGỐC HỌC KHÔN
Ngày xưa, ở một làng nọ có anh chàng Ngốc bố mẹ mất sớm. Ngày bố mẹ anh
còn sống có cưới cho anh một người vợ và ñể lại cho hai vợ chồng một ngôi nhà,
một ñám vườn và vài sào ruộng. Nhưng thấy Ngốc ñần ñộn, vợ anh có ý ñịnh bỏ
anh ñi lấy người khác. Cho nên, sau khi bố mẹ chồng nối nhau qua ñời, vợ Ngốc
cũng bỏ về nhà bố mẹ ñẻ hơn một năm trời không trở lại. Giữa lúc ấy có một
thầy khóa góa vợ, thấy vợ Ngốc coi ñược thì muốn lấy tranh. Bố mẹ vợ Ngốc
vốn ham của và ham chức vị nên hối hả nhận lời. Bèn bảo chàng rể mới cứ
chuẩn bị lễ vật rồi làm lễ cưới bừa, dù Ngốc có biết cũng không hơi sức ñâu mà
kiện tụng, vả chăng anh em họ hàng nhà Ngốc chẳng còn có ai ñể mà bày vẽ. Về
phía Ngốc, tuy bị vợ bỏ, nhưng anh cũng không biết làm thế nào ñể khuyên dỗ
vợ trở lại với mình, cũng chẳng nghĩ gì ñến chuyện thưa kiện, vì ñối với anh,
việc ñó to lớn rắc rối quá, y như chim chích lạc vào rừng vậy.
Lật ñật mà ngày cưới của ñôi bên ñã ñến. Ngốc ta tuy biết, nhưng chẳng có ai
bày mưu tính kế, nên anh cũng cứ ñể mặc. Mãi ñến trước ngày cưới một hôm,
một người ñàn bà xóm giềng thương hại Ngốc, bèn ñến báo tin:
1
Chúng tôi có lựa vào ñây một số trên mười truyện cùng các dị bản của chúng.
Những truyện này kể ra về nội dung cũng có thể sắp xếp vào loại truyện khôi hài hay hoạt kê
như ñã phân loại trong phần nghiên cứu ở tập I. Tuy nhiên, về hình thức, chúng lại khó phân
biệt với truyện cổ tích. Chúng là những truyện thường kết cấu chặt chẽ, có ñầu có ñuôi, hơn
nữa, nói chung, thường mang tính mục ñích: mỗi truyện có ý nghĩa nhất ñịnh: cũng không
phải là những truyện có tính cách tập hợp từng mẩu, mỗi mẩu thường mang một ý nghĩa, hợp
thành một chùm truyện như loại truyện Trạng Quỳnh, truyện Ông Ó, v.v... cũng không phải là
những truyện có kết thúc nửa chừng khi nụ cười hay ý nghĩa câu chuyện ñã tới ñiểm nút như
phần nhiều các truyện tiếu lâm, ngụ ngôn, v.v... Tất nhiên, trong những truyện kể ở ñây, cái
không khí vui tươi dí dỏm thường ñược thay vào cái không khí nghiêm trang của phần ñông
các truyện cổ tích, chẳng khác gì một số truyện ñã kể ở các tập trước, như Thầy hít (Số 40), Dì
phải thằng chết trôi, tôi phải ñôi sấu sành (số 53), Nói dối như Cuội (số 60), Chàng ngốc
ñược kiện (số 108), v.v... Những truyện như vậy không phải là hiếm hoi trong kho tàng truyện
cổ tích của các dân tộc. Có ñiều, như ở cổ tích, sự dắt dẫn của các tình tiết có làm bật ra tiếng
cười thì ñấy cũng là những tiếng cười nhẹ nhàng lành mạnh, không hoặc ít mang cái chất tục
tĩu, thô bạo như phần nhiều truyện tiếu lâm. Chúng tôi tập hợp chúng vào mục cuối cùng này
ñể bạn ñọc có thể thấy nghệ thuật truyện cổ tích (và cả thần thoại) nói chung không phải
không hề biết ñến cái vui tươi dí dỏm, hơn nữa, ñể có ñiều kiện so sánh và phân biệt ranh giới
giữa một số truyện cổ tích với truyện khôi hài (cũng như với các loại truyện khác) vốn không
phải lúc nào cũng tách bạch dễ dàng.
