1267
cho biết là con vật còn ở trên cây cùng với cái khố. Anh mừng quá trèo lên, ñưa
về. Đến nhà reo lên là ñã mua ñược tù lì. Vợ bật cười. Từ ñó người ta cũng gọi
con mèo là con tù lì (hay cũng gọi là ñù ñì)
1
.
Chúng tôi cho rằng người kể vô tình hay hữu ý ñã ghép cả hai truyện: Tù lì
tám tiền và Phiêu lưu của anh chàng Ngốc (phần sau) lại làm một.
Truyện Phiêu lưu của anh chàng Ngốc cũng có dị bản ở một số dân tộc mặc
dầu hình ảnh trong mỗi dị bản có những biến thái khác nhau.
Truyện của Miến-ñiện (Myanmar):
Một thằng Ngốc nghe lời mẹ vào rừng ñi kiếm thức ăn. Hắn bắt ñược một con
chim mắc bẫy. Ngốc ta bảo chim: "Nào cho mày bay ñến chỗ mẹ tao ñể cho bà
ấy làm thịt mày chốc nữa về tao ăn". Nói rồi thả cho chim bay ñi. Khi hắn về
nhà không thấy chim mới kể chuyện cho mẹ nghe. Mẹ hắn bảo: - "Đồ ngốc, phải
dùng dao giết chết rồi mang về chứ".
Hôm khác Ngốc lại vào rừng kiếm thức ăn, thấy một ñám nấm mọc dưới gốc
cây. Ngốc ta dùng dao băm tiệt rồi vơ về. Mẹ trông thấy bảo: - "Mày là ñồ ngốc
làm nát hết nấm còn ăn với uống gì. Lần sau phải nhớ nhổ cả rễ ñưa về nhé!".
Hôm khác thấy một tổ ong. Ngốc kêu lên: - "Ta có mật ăn rồi!". Sực nhớ lời
mẹ dặn, hắn ñịnh nhổ cả cây có tổ ong. Nhưng vừa lay mấy cái ñã bị ong xông
ra ñốt cho sưng vù mặt mũi. Đau quá, Ngốc kêu ầm ĩ rồi bỏ chạy về nhà. - "Mày
là ñồ ngốc, - mẹ hắn bảo - con phải lấy lửa ñốt ñể khói hun cho chúng bay ñi
mới lấy ñược".
Lần khác Ngốc gặp một nhà sư: - "Nhất ñịnh ông sẽ bắt ñược!". Bèn rón rén ñi
ñến sau lưng, châm lửa ñốt cháy áo cà sa. Nhà sư bị nóng lăn lóc mấy vòng trên
cỏ. Ngốc cứ chạy theo châm nữa. Cuối cùng hắn bị nhà sư và những người ñi
ñường ñánh cho một trận nên thân. Khi gặp mẹ, Ngốc kể lại, mẹ Ngốc bảo:
- "Mày là ñồ ngốc. Thấy mặc áo cà sa thì biết ñó là nhà sư, phải quỳ xuống mà
vái chào chứ".
Lần sau Ngốc lên rừng gặp một con hổ. Thấy bộ lông vàng, hắn cho là nhà sư,
bèn quỳ xuống vái chào, hổ liền vồ lấy ăn thịt
2
.
Người Miến-ñiện (Myanmar) còn có một dị bản nữa nhan ñề là Bốn chàng
ngốc xem Khảo dị truyện Rủ nhau ñi kiếm mật ong (số 196).
Truyện Trung-quốc:
Một chàng ngốc có một người bố cũng vào loại ngớ ngẩn. Bố có một con lừa,
một hôm con hỏi bố: - "Lừa ấp ra ñấy phải không?" - "Phải", bố ñáp - "Vậy cho
1
Theo Truyện cổ nước Nam, A. Người ta; ñã dẫn.
2
Theo Miến-ñiện dân gian cổ sự.
