1289
- Ta vì tham của nên mới ra nông nỗi này. Nay tài sản ñã khánh kiệt chắc
không thể kéo dài cuộc sống như thế này ñược mãi. Thôi sẵn hôm nay vắng vẻ,
nàng hãy xích lại ñây cho ta ñược vui ñùa một lát, kẻo chết là hết.
Thấy chồng van nài nhiều lần, vợ cũng thương hại, bèn chiều chồng, xích lại
một bên. Nhưng khi vợ vừa cởi áo xống thì chó ñá ñã há miệng ra cười. Chồng
vội vàng rút cánh tay bị cầm giữ bấy lâu trong hàm chó. Rồi cả hai chẳng nghĩ
ñến sửa soạn, cứ thế chạy một mạch xuống núi. không dám ngoảnh cổ lại
1
.
Ngày nay còn có câu tục ngữ: "Chó ñá biết cười", ý nói có những việc thậm
chí làm cho chó ñá cũng không thể nhịn ñược, là do truyện trên mà ra.
KHẢO DỊ
Người Mèo có truyện Anh em mồ côi gần giống với truyện của ta.
Có hai anh em sống côi cút, lúc ñầu thương nhau, nhưng khi lấy vợ, anh ñuổi
em ñi, vu cho em có hành ñộng không tốt ñối với chị dâu. Em tìm lên hang ñá ở,
cửa hang có phiến ñá bằng cái giường, em khóc mãi khóc hoài, nước mắt làm
cho ñá lõm xuống. Phiến ñá bèn hỏi: - "Sao lại khóc?". Em kể chuyện cho nghe.
Nghe xong ñá bảo: - "Hãy thò tay vào lỗ hõm móc lấy tim, gan, phổi mỗi thứ
một ít sẽ có ñủ ñồ ăn thức dụng". Nghe lời, em lấy mỗi thứ một ít bỏ vào bát, thì
tim tự nhiên hóa thành vàng, gan thành bạc, phổi thành kho lúa, kho ngô.
Khi giàu có, người em lấy vợ. Một hôm vợ bảo: - "Nhà chỉ có hai anh em dù
sao cũng không nên tuyệt tình". Em bèn mời anh ñến chơi nhà. Anh thấy em nhờ
ñá mà giàu có cũng về bảo vợ làm bộ ñánh ñập ñuổi lên hang ñá, rồi cũng giả bộ
khóc lóc ngày ñêm. Sự việc cũng xảy ra như trên, nhưng chưa kịp rút tay thì ñá
ñã ngậm lại. Ở ñây kết thúc cũng như truyện của ta. Để nuôi chồng ngày này qua
ngày khác, vợ bán dần hết gia sản. Một hôm, chồng bảo vợ hãy cho xem "cái ấy"
một tí ñể rồi có chết cũng thỏa. Vợ nghe lời cởi áo váy chạy lại, ñá liền cười
ngất, chồng lập tức rút tay thoát
2
.
Người Cham-pa có truyện Ca-ñốp và Ca-ñoéc cũng là một dị bản của hai
truyện trên.
Một phú ông chết ñể lại cho hai con trai gia tài khá lớn. Lúc em Ca-ñoéc ñi
chôn bố thì anh là Ca-ñốp giấu tất cả vàng bạc. Em về hỏi: - "Vàng bạc của cha
ñâu?". Đáp: - "Không biết". Thấy em không nói gì. Ca-ñốp còn lấn tới: "Của cha
mẹ chỉ có cái nhà này, tao có vợ con, mày chưa có gì, mày hãy nhường cho tao,
1
Theo Nguyễn Văn Ngọc, A. Người ta, sách ñã dẫn.
2
Theo Doãn Thanh, Thương Nguyễn, Hoàng Thao. Truyện cổ dân tộc Mèo, sách ñã dẫn.
