1290
ñi ở chỗ khác". Nói rồi chiếm lấy tất cả, chỉ chia cho em một con chó, một con
mèo và một mảnh ruộng hoang. Không có sức kéo, Ca-ñoéc bắt chó và mèo kéo
cày. Chúng lôi không nổi. Chàng ñánh mạnh tay làm chúng kêu ầm ĩ. Một hòn
ñá gần ñấy thấy vậy bèn há miệng cười ñể lộ vàng sáng lấp lánh. Ca-ñoéc bèn
lấy về tậu ruộng cất nhà, trở nên giàu có.
Khi nghe em kể sự tình, Ca-ñốp nổi giận ñánh Ca-ñoéc và nói: "Sao không gọi
tao với!". Rồi giành lấy chó và mèo, lại thuê xe bảo vợ và người nhà cùng ñến
chỗ có ñá. Cũng bắt chước em ñánh chó và mèo, và miệng ñá cũng há ra cười.
Nhưng chưa kịp rút tay thì ñá ñã ngậm lại. Biết là chết, hắn gọi vợ lại cho hắn
vui ñùa. Và cũng như kết thúc của hai truyện trên, ñá cũng lại há miệng cười.
Thoát nạn, hắn lại về ñánh em một lần nữa. mắng: - "Đồ xỏ lá và tham lam, dám
lừa ta. Anh em mà không biết thương nhau"
1
.
Một dị bản của ta do người miền Nam kể cũng giống với truyện Cham-pa.
Đại khái người anh tham lam chiếm tất cả tài sản của bố mẹ ñể lại, chỉ cho em
một con chó, một con mèo và một ñám ruộng. Người em cũng bắt chó và mèo
cày ruộng. Nhưng mỗi lần anh chàng giục chó ñi nhanh thì chó nói: - "Chó kêu
ẳng, thủng thẳng mà ñi!". Còn khi anh ñánh mèo vì mèo ñi sai ñường thì mèo
nói: - "Mèo kêu ngao, thấy sao hay vậy!" Anh ñánh mấy chúng vẫn nói thế khiến
chó ñá bật cười làm rơi ra nhiều vàng. Sự việc diễn ra cũng tương tự như trên.
Người Kat-chin ở Miến-ñiện (Myanmar) có truyện Hai ñứa mồ côi cũng có
hình ảnh con chó kéo cày nhưng mô-típ của truyện lại không cùng loại với các
truyện ñã kể:
Có hai anh em mồ côi, gia sản ñể lại chỉ có một con trâu. Anh bảo em: - "Tao
nắm ñầu trâu, mày nắm ñuôi trâu kéo xem ai ñược cái gì thì lấy cái ấy". Kết quả
người anh ñược cả con trâu, còn em chỉ ñược một con rận sau khi ñể tuột mất
ñuôi. Em bắt về nuôi, con rận trở nên to béo nhưng bị gà xóm giềng ăn mất. Bèn
bắt bồi thường, không chịu lấy vật ñền nào khác mà chỉ lấy con gà. Đem về
chăm chút ñược vài ngày gà lại bị chó xóm giềng ăn mất. Lại ñược ñền con chó,
ñem về chăm sóc. Mùa cày ñến vì không mượn ñược trâu, em bắt chó ra cày.
1
Theo Jan-nơ Lơ-ba (Jeanne Lebat). Cham-pa, một vương quốc ñã mất, Tri tân số 99 (1943).
Người Cham-pa còn có dị bản Chà Lúc Chà Lắc nhưng lại kể khác ñi chúi ít như sau: Chà
Lúc là anh chiếm hết gia tài, chỉ ñể cho em là Chà Lắc một mảnh ruộng ñá sỏi. Cày không
ñược, em chỉ khóc. Thần núi hiện ra hỏi vì sao lại khóc. Em kể sự thật. Thần ñọc câu chú, kẽ
ñá tự nhiên nứt ra cho hắn lấy vàng. Lấy xong kẽ ñá khép kín lại. Sau khi biết chuyện, Chà
Lúc buộc em ñổi cho mình gia tài rồi cũng ñến ruộng giả ngồi khóc. Thần núi cũng làm cho
kẽ ñá nứt ra, nhưng nửa chừng kẽ ñá khép, giữ tay hắn lại. Vợ hắn cũng ñi ñi về về mang cơm
nước cho chồng. Được mấy ngày, hắn bảo vợ cho yêu một lần chót. Thần núi thấy vậy bật
cười, kẽ ñá mở ra. Chà Lúc rút ñươc tay. Về nhà hắn mắng em. Chà Lắc sợ, bỏ ñi mất, hắn
chiếm luôn gia sản (Văn hóa Á Châu số 15, 1959).
