1291
Mỗi lần cày một ñường em ñặt cơm ở phía trước, chó thấy cơm thì ra sức kéo ñể
ñược ăn. Cứ như thế mà cày xong ruộng. Một bọn lái nghe nói không tin, ñánh
cược tất cả ngựa thồ và hàng hóa. Em thắng cuộc trở nên giàu có. Người anh
thấy vậy bèn bảo em cho mượn con chó một hôm, nhưng dù ñánh ñập bao nhiêu,
chó cũng không kéo cày. Tức mình hắn chém chết chó. Em khóc chó và ñem
chôn. Sáng hôm sau, chỗ chôn ñã mọc lên một cây tre có con chim hót: "bạc,
bạc". Em ñưa rổ ra hứng và quả ñược bạc. Ngày nào cũng vậy. Người anh lại hỏi
mượn cả tre lẫn chim, hứa sẽ không làm hại. Nhưng lúc này chim ñổi giọng, hót
là: "dut, dut", rồi ñánh rơi cứt xuống áo và mặt hắn. Anh giận chặt cây tre, còn
chim thì bay mất. Em ñưa cây tre về chẻ ra từng thanh, ñan thành lồng gà, cứ
mỗi sáng bỏ vào một con thì ñến chiều gà ñầy lồng. Người anh lại ñến mượn
lồng, nhưng hễ bỏ gà vào bao nhiêu ñến sáng biến mất bấy nhiêu. Hắn lại chặt
nhỏ lồng. Em nhặt về dùng làm củi, mỗi thanh ñun cả một ngày. Người anh lại
ñến xin ba thanh, ñưa về bỏ cả ba vào bếp. Lửa bỗng cháy bùng lên rất dữ thiêu
cả nhà. Từ ñó hắn trở thành nghèo khổ
1
.
Hình ảnh miệng ñá (hoặc chó ñá) ngậm lại giữ chặt tay người cũng có trong sử
thi Đẻ ñất ñẻ nước của dân tộc Mường: Khán Đồng ñược lệnh lang Cun Cần ñi
bắt rùa vàng ñể rửa "nhà chu". Một hôm ñi nương, ñến hang Hến hang Hạp, thấy
có rùa, Khán Đồng vội ñuổi theo. Rùa chạy vào hang, anh thò tay vào bắt, bị
"hàm ñá dưới cắn lên, hàm ñá trên vập xuống", rút tay không ñược. Ở ñây cũng
có chó và người yêu (không phải vợ), anh bèn nhờ chó chạy ñi "cắn gấu váy"
ñưa người yêu của mình là nàng Sông Đón ñến. Thấy nàng khóc lóc ñến nỗi cây
cỏ cũng ñộng lòng thương. Bụt thương tình, bèn sai hàm ñá mở ra. Anh thoát
nạn, lại bắt ñược rùa vàng cho lang
2
.
1
Theo tạp chí Nhân loại (1909).
2
Theo Đẻ ñất ñẻ nước; Ty Văn hóa Thanh-hóa, 1975.
