1299
Tương tự với truyện của ta trên kia, ñồng bào Tày có truyện Nói khoác mất
con gái mà người Nùng, người Dáy cũng kể giống nhau:
Một trưởng giả giao hẹn nếu ai làm cho con gái mình nói ñược ba câu trong
một buổi thì sẽ cho không làm vợ. Chạ - chàng trai nghe tin này ñến trong một
ngày giỗ ñể giúp việc mổ lợn - xin ñược thử (ở ñây không có chuyện phạt một
trăm trượng như truyện của ta) và nhờ các bô lão có mặt trong ngày giỗ làm
chứng hộ. Lần ñầu, chàng bảo cô gái trưởng giả ñi gánh nước ñể về ñun sôi cạo
lông. Nhưng cô mất công gánh bao nhiêu lần ñổ xuống vô hiệu, vì Chạ ñặt sấp
chảo. Lần thứ mười một, cô gái không nén ñược bực mình, bảo Chạ: "Phải lật
ngửa chảo mới ñổ ñược. Dốt ơi là dốt!". Thế là Chạ có ñược câu nói thứ nhất.
Nước ñun xong, Chạ bảo cô gái giữ lợn cho mình chọc tiết, nhưng anh không
ñâm bằng mũi dao mà lại ñâm bằng chuôi làm cho cô gái phải ñè lợn hết sức vất
vả vì những cái quẫy của nó. Bực mình cô gắt: - "Đâm ñằng mũi ấy. Dốt ơi là
dốt!". Chạ lại ñược câu nói thứ hai. Tiệc ăn xong. Chạ cùng cô gái làm phận sự
rửa bát, nhưng anh lại bỏ tất cả ñĩa bát vào sọt toan xóc xóc như kiểu rửa rau,
khiến cô phải kịp thời ngăn lại với câu. - "Rửa từng cái một chứ. Dốt ơi là dốt!".
Thế là Chạ cỏ ñủ cả ba câu nói của cô gái và ñược các bô lão chứng thực, làm
cho trưởng giả ñành phải y ước gả con
1
.
Riêng truyền ñồng bào Cao-lan kể, có một vài tình tiết hơi khác. Lần ñầu, ñể
buộc cô gái phải nói, là việc chàng Mồ Côi - ở ñây là Mô Côi - lật úp chảo như
trong truyện trên. Lần thứ hai không phải ñâm chuôi dao vào lợn mà chàng Mồ
Côi buộc thòng lọng vào ñuôi lợn ñể bắt lợn - "Phải buộc vào chân thì mới trói
nổi lợn, chứ buộc vào ñuôi thì trói nỗi gì", cô gái kêu lên thế. Lần thứ ba, không
phải rửa bát mà là dọn cỗ. Mồ Côi ñã có chú ý giấu ñi một số ñũa làm cho khách
mấy mâm phải ngồi chờ. Bị bố trách, cô gái phải ñi gọi Mồ Côi lấy ñũa cho
khách. Thế là ba lần cô gái mở miệng, kết quả Mồ Côi thắng lợi buộc phú ông
phải y ước gả
2
.
Một dị bản khác của người Dao thì cô gái mở miệng nói ra không phải ba mà
ñến năm lần. Mỗi lần cô nói, chàng trai lại bập một nhát dao vào cột ñể ñánh
dấu. Lần ñầu chàng trai làm phận sự bắt lợn ñể giết thịt, lại nhè phải con lợn nái.
Cô gái kêu lên. - "Ấy, mổ con lợn béo trong chuồng chứ!". Lần thứ hai chọc tiết
lợn, anh cầm dao chọc vào ñít lợn. Tiếng cô gái: - "Ấy chọc ở cổ, sao lại ở ñít".
Lần thứ ba cạo lông, anh chỉ giội vào lợn bằng nước lã. Lại tiếng cô gái: - "Phải
nấu nước sôi giội vào chứ!"- Lần thứ tư luộc lòng, anh cứ ñể nguyên bộ lòng lợn
cả phân. Cũng lại tiếng cô gái: - "Ấy phải thuôn cho sạch phân ñã chứ!". Lần thứ
1
Theo Hoàng Quyết, Hoàng Thao, Mai Sơn..., sách ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ Việt-bắc, tập III, Nhà Xuất bản Việt-bắc, 1976.
