1309
Truyện trên vốn có nhiều dị bản trong kho tàng cổ tích của nhiều dân tộc từ
Đông sang Tây, mỗi dị bản ñều có nét ñộc ñáo của nó.
Trước hết là truyện của Trung-quốc: Khước Yêu.
Khước Yêu là một nữ tỳ của Lý Dữ ở Hồ-nam, người ñẹp, giỏi từ lệnh, quán
xuyến công việc nhà chủ, ñược ñối ñãi tốt. Lý có bốn người con trai ñều muốn
ghẹo Khước Yêu mà không làm gì ñược. Một hôm vào tiết Thanh minh, Đại
lang nắm lấy tay nàng buộc phải cho mình gặp riêng. Nàng trao cho hắn một
chiếc chiếu nhỏ dặn ñêm khuya ñến ñứng ñợi ở góc Đông nam nhà sảnh. Tiếp
ñó lần lượt ba người em hắn ñều hẹn hò và buộc cho mình ñược gặp riêng. Cũng
như ñối với anh chúng, nàng cũng lần lượt trao cho mỗi người một chiếc chiếu
nhỏ, hẹn gặp không phải vào những giờ khác nhau mà là cùng một giờ ở quanh
nhà sảnh. Đêm lại, người anh cả (Đại lang) ñến trước nép vào một nơi ñể ñợi
người con gái, thì chợt thấy ba ñứa em của mình lần lượt ñi vào, ai nấy ñều tìm
chỗ nấp. Chốc sau, thấy Khước Yêu cầm ñuốc tiến ra, mở cửa nhà sảnh, nói lớn:
- "Không biết các công tử ñua nhau ñến tìm gì ở chỗ ở của gái hèn này?". Ai nấy
ñều quẳng chiếu che mặt bỏ chạy. Về sau không dám ghẹo nữa
1
.
Hai truyện sưu tầm ở Bắc Ấn-ñộ:
1. Một người ñàn bà ñẹp, lương thiện, bị một quan thượng (vi-dia) theo ñuổi.
Để có thể ñược gần gụi người ñàn bà, quan bảo vua rằng chồng nàng có thể lên
rừng tìm bắt một con chim chưa ai thấy, gọi là rang-ta-ti-ya. Vua muốn có ngay
con chim lạ, bèn ñòi anh kia ñến, ra lệnh ñi tìm con chim theo lời quan thượng,
giao hẹn nội một tháng phải có. Ở cung vua về, anh kể lại cho vợ nghe. Vợ bảo:
- "Đừng ñi, quan thượng muốn giết anh ñấy", lại nói: "Được, nếu thế thì tôi sẽ có
một mưu còn sâu hơn mưu của quan thượng"- Bèn bảo chồng ñào một hố ở
trong buồng, ñặt xuống ñấy một vại ñầy mật. Lại trải một tấm vải rộng trên
giường, rải lên một lượt bông chưa bật có nhiều màu. Xong việc chị chàng hẹn
với quan ñến nhà. Quan vừa vào ñược một chốc sắp ñược vui thú, thì ở ngoài ñã
có tiếng ñập cửa. - "Có lẽ chồng tôi ñã tìm bắt ñược chim ñưa về", nàng nói với
quan. - "Xin chỉ cho một chỗ trốn". Người ñàn bà dắt hắn vào buồng. Đang ñi thì
hắn ngã vào vại mật, hắn nhờ nàng kéo lên và chùi hộ. Làm xong việc này nàng
bảo hắn lên nằm trên tấm vải trải ở giường và bọc lại như cái gói. Đoạn ra mở
cửa cho chồng vào, chỉ cái gói bọc và nói: "Đây là chim rang-ta-ti-ya". Chồng
mang cả bọc ñến vua và nói: - "Tâu bệ hạ, ñây là con chim mà quan thượng
mách. Nếu giội nước vào thì màu nó còn lấp lánh ñẹp hơn". Vua sai làm như lời.
Nước chảy ñến ñâu quan thượng lộ hình ñến ñấy. Vua cười, truất chức hắn mà
cho anh kia lên thay.
1
Theo Thái-bình quảng ký.
