1324
Vừa lúc ấy, có vua và quan lính trẩy qua, nhìn thấy một người nằm phủ phục
khư khư ôm lấy chiếc nón, vua bèn cho dừng lại hỏi:
- Nhà ngươi làm gì thế này?
Phú ông ñáp:
- Tâu bệ hạ, kẻ tiện dân này có úp ñược một con phượng hoàng ñất rất ñẹp. Nó
ở trong nón này. Hiện ñang chờ người về lấy lưới ra bắt kẻo nó sổng.
Nghe nói phượng hoàng ñất, vua không ngăn ñược tò mò, vội truyền cho quân
lính tìm cách bắt ngay cho vua xem, không ñợi ñưa lưới. Nhưng khi giở chiếc
nón lên thì chỉ thấy lù lù một ñống phân trâu, chẳng có phượng hoàng ñất nào
cả.
Giận vì có kẻ dám trắng trợn ñánh lừa mình, vua thét lính nọc phú ông ra ñánh
một trận nhừ tử. Đợi chờ vua quan và lính tráng ñi rồi, anh chàng mới từ trong
bụi chạy ra ñỡ phú ông dậy xoa bóp, rồi hỏi: - "Thầy có giận con không, thầy?".
Phú ông tức quá ñáp: - "Mày làm cho ông suýt mất ñầu, không giận mày sao
ñược!".
Mấy ngày sau người ta thấy nhà phú ông có ñám cưới, ấy là ñám cưới của
chàng trai lấy con gái chủ nhà mà anh ñã thắng cuộc
1
.
KHẢO DỊ
Truyện của ta với truyện Không bao giờ biết giận của dân tộc Nùng
2
và truyện
Kén rể của dân tộc Cham-pa
3
gần như là một, chỉ có khác một vài chi tiết không
quan trọng, ví dụ bên ta là vua, là phượng hoàng ñất, thì bên Nùng, bên Cham-
pa là quan, là chim lửa trời, hay bên ta là một gánh bồ hàng (không nói là hàng
gì) còn bên Nùng là gánh bông, bên Cham-pa là gánh lúa, v.v...
Các truyện trên có nhiều dị bản ở các dân tộc. Trước hết là truyện của Pháp:
Jăng và Pi-e.
Một người mẹ có hai ñứa con. Pi-e là em ñến ở tớ với một người, ñòi một trăm
ñồng e-cu một năm. - "Được", chủ ñáp, "nhưng nếu một trong hai chúng ta ai tỏ
ra giận dữ ñiều gì thì sẽ bị ñánh gẫy lưng". Mới ñược tám ngày, chủ tớ cãi nhau.
Pi-e tức giận, là chủ ñánh ñau ñuổi về. Jăng nghe nói, bèn cũng ñến ở và chịu
nhận ñiều kiện trên. Chủ sai ñánh xe ñi chợ bán hạt cây. Hắn bán hết tất, cả xe
lẫn ngựa rồi ñưa tiền cho em. Anh hỏi chủ: - "Có giận không?" - "Giận gì cái vặt
1
Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập I; và lời kể của người Việt-trì.
2
Xem Truyện cổ Tày - Nùng của Hoàng Quyết, ñã dẫn.
3
Xem Truyện cổ Chăm, sách ñã dẫn.
