1325
ấy". Hôm khác, chủ sai ñi chặt cây "sên" to nhất, cốt ñể cho anh không làm ñược
thì phát cáu. Anh bán cả xe bốn ngựa rồi về tay không. Chủ hỏi, anh ñáp: - "Xe
ñể ở bìa rừng vì không chuyền cây ra ñược". Rồi hỏi: "Có giận tôi không?" -
"Không".
Hôm khác, hai vợ chồng chủ ngồi ăn cơm không gọi anh ăn. Đang ñập lúa,
anh ñem lúa bán lấy tiền, vào quán chén ngon lành. Chủ hỏi: - "Lúa ñể ñâu?".
Đáp: - "Ông không cho tôi ăn, tôi phải bán kiếm tiền ñánh chén". Rồi hỏi: - "Có
giận không?". - "Không".
Hôm khác chủ sai anh ñi chăn lợn ở một cánh ñồng có lão chằng (ô-gơ-rơ), cốt
mượn tay lão ăn thịt hộ. Jăng mang theo một con chim sẻ, nên khi thi ném xa với
lão, anh ñược cuộc. Hai người lại thi ăn. Trong khi ăn, Jăng lén cho thức ăn vào
một cái túi ñeo trước bụng. Ăn xong anh lấy dao rạch túi làm bộ rạch bao tử,
thức ăn trào ra. Lão chằng không chịu thua, nhờ anh rạch hộ bao tử của mình
như kiểu anh ñã làm. Lão chết. Anh cắt tất cả ñuôi lợn, ñem lợn ñi bán rồi cắm
ñuôi xuống bùn như một tình tiết trong truyện Nói dối như Cuội của ta (số 60,
tập II). Lúc về chủ hỏi: - "Lợn ñâu?". Đáp: - "Chúng chui tất cả xuống bãi lầy,
nhưng vẫn còn thấy ñuôi". Chủ ñi kéo ñuôi lợn, dĩ nhiên bị tưng hửng. Anh hỏi
chủ: - "Có giận không?". - "Không". Chủ lại sai anh ñi chăn ngỗng. Anh bán mất
một vài con, rồi về báo tin là có một con thú ăn mất ngỗng. Hỏi: - "Có giận
không?". - "Không".
Hôm sau vợ chủ ñòi ñi rình. Anh nghe lỏm ñược, bèn bảo chủ cho mình mượn
khẩu súng ñể rình bắn con thú ñã ăn thịt ngỗng. Vợ chủ nấp trong bụi, anh cho
một mồi ngã lăn quay. Sau ñó anh hỏi chủ: - "Có giận không?". - "Mày giết vợ
tao sao tao lại không giận?". Anh bèn ñánh chủ gãy lưng như ñã giao ước.
Truyện này phổ biến gần như khắp châu Âu. Phần lớn ñều thống nhất ñiều
giao ước "không ñược giận", một số khác ñổi rằng "không ñược tiếc rẻ". Còn về
hình phạt thì hầu hết là lột da lưng, ở truyện của người Mô-ra-vi (Moravie) thì
cắt mũi, ở người Đức và Bắc Pháp thì cắt tai, v.v...
Truyện của Ấn-ñộ phổ biến trong các dân tộc theo ñạo Hồi:
Có hai anh em là Ha-lam-da-ña và Ha-ram-da-ña. Người anh ñi làm công cho
một lão chánh án (qua-di) với ñiều kiện: nếu anh tự tiện bỏ tôi, tôi cắt tai và mũi
anh, và ngược lại, cũng thế. Còn thức ăn thì phải cho ñầy mỗi lá một ngày. Chủ
sai anh ñi chăn bò, dê, mỗi ngày cho ăn cơm ñổ ñầy một lá ta-ma-ranh (lá bé như
lá ña). Anh kêu ăn ít quá không ñủ sống. Chủ vin vào ñiều giao ước, không giải
quyết. Cuối cùng anh không chịu nổi, bỏ ñi, bị chủ cắt tai và mũi. Đến lượt
người em cũng ñến xin làm công. Khi ăn, anh ñưa ra một tàu lá chuối. Chủ
không có lý do từ chối. Sau ñó anh giết một con dê ñãi bạn. Ngày hôm sau, anh
bán luôn mười hai con dê, bốn con bò. Lúc về nói với chủ: - "Trời thương hại tôi
