452
Cần chú ý là truyện của ta cũng cùng một "thoại" với truyện Thạch Sanh chém
chằng trong các vở "dù kê" của ñồng bào Khơ-me (Khmer) nên lại có người cho
rằng có lẽ nguồn gốc truyện Thạch Sanh là từ Thạch Sanh chém chằng của
người Khơ-me mà ra
1
.
Người Mèo có hai truyện:
1. Sinh Lữ cứu con Ngọc Hoàng.
Sinh Lữ mồ côi bố, nhà nghèo nhưng có sức khỏe. Vua nghe tin muốn mượn
tay anh ñón giết rắn lớn sắp bắt con gái Ngọc Hoàng ñi qua, hứa sẽ gả cho cô gái
ấy nếu cứu ñược. Anh mượn gươm vua ra ñi, nhưng rắn quá lớn, sức chém của
anh ñối với nó chả mùi mẽ gì. Anh theo dấu rắn ñến một cái hang sâu. Vua sai
dòng dây cho anh xuống. Gặp cô gái, cô can anh ñừng trêu nó mà nguy hiểm.
Nghe lời cô anh thử nhấc mũi kiếm của nó lên thì không nổi. Anh buồn phát
khóc. Tự nhiên một giọt rượu từ trên trời rơi vào miệng, anh nuốt vào thấy khỏe
ra, lại nhấc thử thì thấy nổi. Anh lần lượt xin cô gái hai bát rượu cái, cuối cùng
nhấc lên nhẹ như lông, anh tung mũ nó lên trời rồi giơ ñầu hứng lấy ñội vào. Cô
gái lại dặn anh phải chém quái vật vào lúc nó mở mắt vì chính lúc ấy là lúc nó
ngủ thật sự. Anh làm theo quả chặt ñược rắn lớn thành chín khúc. Xong anh giật
dây cho cô gái Ngọc Hoàng lên trước. Nhưng thấy cô gái ñẹp, vua giữ cô gái
cho mình mà không kéo anh lên. Giống như truyện của ta, ở lại dưới hang rắn,
anh ñi lục lọi khắp nơi, và tìm ra ñược thái tử không phải con vua Thủy mà là
con Ngọc Hoàng bị rắn giam vào hang ñá trong bao nhiêu năm, hang ñá ñã liền
lại như bức tường. Sinh Lữ ñục ñược tường cứu chàng con vua trời ra. Thái tử
ñưa anh lên trời, anh ñược Ngọc Hoàng ñối ñãi rất hậu, nhưng anh nhất thiết
chối từ mọi tặng vật, chỉ xin một con chó bếp theo lời mớm của Thái tử. Khi về
cõi trần, nhờ chó bếp anh có nhà cửa lâu ñài, người hầu kẻ hạ ñẹp như tiên, trong
ñó có một cô ñẹp nhất làm vợ Sinh Lữ. Anh ñón mẹ về ở, cuộc ñời sung sướng
bắt ñầu. Một hôm, anh bảo mẹ mời vua ñến nhà ăn cơm. Thấy những người hầu
ñẹp ñẽ, nhất là thấy vợ anh dung nhan không ai sánh kịp, vua ngây ngất, bèn gạ
anh ñổi lấy chín vợ của mình cùng cả cơ nghiệp.
Kết cục gần giống truyện Của Thiên trả Địa (xem truyện số 42). Vợ anh ghé
tai bàn nhỏ cứ ñổi, nhưng ñi một ñoạn thì giả vờ quên cái này hay cái khác ñể
trở lại ba lần, sẽ thấy sự lạ. Khi Sinh Lữ trở lại lần thứ ba thì vợ anh ñập vào ñáy
chảo ba cái, tự nhiên một tiếng sét nổ vang, nhìn lại thì vua ñã cháy ñen, còn
nàng vợ tiên cùng ñoàn người tiên hầu hạ ñã biến mất cả. Sinh Lữ bèn về cung
lấy chín người vợ của vua và lên ngai vàng.
2. Hai chàng rể.
1
Võ Xuân Phố. Góp ý kiến về nguồn gốc truyện Thạch Sanh, tập san Văn sử ñịa, số 19
(1956).
