454
Truyện Thạch Sanh về cục bộ có phần tương tự với một số truyện cổ tích khác
của ta (xem truyện Cứu vật vật trả ân, cứu nhân nhân trả oán (số 48), truyện
Con chó, con mèo với anh chàng nghèo khổ (số 92), ñều ở tập này, truyện Ba
chàng thiện nghệ (số 107), truyện Từ Đạo Hạnh (số 120) ở tập III, truyện Tiêu
diệt mãng xà (số 148) tập IV, v.v...) Loại truyện nhân vật anh hùng có sức khỏe
vô ñịch chui vào hang sâu giết quái vật cứu người và lưu lạc ở dưới ñó một thời
gian như Thạch Sanh, các dân tộc ở trên thế giới có rất nhiều. Chúng tôi chỉ nhặt
ra sau ñây một số truyện mà hình tượng và diễn biến gần với truyện Thạch Sanh
hơn cả.
Trước hết là truyện của bộ lạc Giơ (Dzo) ở Băng-gan (Bengale) (Ấn-ñộ):
Có hai chàng trẻ tuổi tên là Hờ-pô-tia và Hờ-răng-san giải phóng một cô gái là
Cun-gô-ri ra khỏi nanh vuốt một con người hổ. Giữa lúc họ ñánh người hổ gần
chết thì Cun-gô-ri lại bị Cu-a-vang bắt. Hắn ñưa nàng về làng mình ở dưới mặt
ñất mà mỗi lần xuống phải ñi qua một cái lỗ. Để mách lối cho người ñi tìm, cô
gái cầm một ống chỉ cho sợi rơi ra dọc ñường, Hờ-pa-tia và Hờ-răng-san theo
dấu tìm ñược ñến lỗ. Họ nạy hòn ñá lớn chui vào hang, bí mật lẻn tới làng Cu-a-
vang. Hờ-pa-tia tìm ñược cô gái và khó khăn lắm mới ñưa nàng ra ñược. Nhưng
khi ñến mặt ñất, cô gái sực nhớ mình bỏ quên mất cái lược quý.
Hờ-răng-san không dám trở xuống. Hờ-pô-tia vui lòng ñi lấy, thừa dịp Hờ-
răng-san bắt lấy cô gái ñem về và lấp lỗ lại. Về ñến nhà cha mẹ mình, cô gái bị
ép lấy hắn, coi như ân nhân cứu mạng. Còn Hờ-pô-tia trốn ra không ñược, buộc
lòng phải ở lại làng Cu-a-vang và lấy con gái hắn làm vợ. Anh chàng gieo một
hạt cây "côi" ở gần nhà, cây mỗi ngày một mọc cao. Một hôm nhân vợ di vắng,
anh trèo lên cây, tự nhiên tìm ñược lối ra khỏi xã hội dưới ñất. Về ñến nhà cô
gái, anh thuật lại mọi việc vừa qua. Sau ñó cô gái cầm dao cắt cổ Hờ-răng-san
rồi lấy Hờ-pô-tia.
Truyện Chàng Gấu của Pháp:
Xưa, có vợ một người tiều phu mang thức ăn cho chồng bị một cành cây cản
ñường. Đang gỡ cành ñể kiếm lối ñi thì nàng bị một con gấu bắt về hang làm vợ.
Sau ñó nàng ñẻ ñược một ñứa con nửa gấu nửa người gọi là Chàng Gấu. Hắn
còn bé quá chưa nâng ñược hòn ñá lớn mà bố hắn dùng lấp kín cửa hang. Lên 7
tuổi hắn nâng lên ñược và cùng mẹ trốn về nhà lão tiều.
Chàng Gấu ñi học nhưng khỏe nghịch ngợm. Một hôm hắn ñánh một thoi làm
cho các bạn văng ñi rất xa. Thầy giáo mắng hắn, hắn quăng qua cửa sổ. Bị ñuổi
khỏi trường, hắn ñi học rèn. Thấy người chủ lò rèn ñối ñãi không tốt, hắn tìm
ñến một chủ thứ hai. Rồi lại ñến ở với một chủ khác. Được chủ cho phép, hắn
dồn tất cả sắt trong lò lại rèn một cái gậy ngót 500 cân.
