508
Tứ khẩu tung hoành gian
1
Cả vua lẫn quan ñều ngẩn ra, không biết làm sao mà ñoán ñược. Mấy ông cụ
già trong Viện Hàn lâm, trong Quốc tử giám vắt óc suy nghĩ nhưng lâu lắm vẫn
không tìm ñược câu trả lời. Mãi về sau có người nhớ ñến Trạng Hiền, vua vội sai
một viên quan văn ñi mời ngay Trạng về triều ñể may ra có thể giải quyết ñiều
bối rối cho cả triều thần.
Viên quan không quản ngày ñêm, phi ngựa nước ñại tìm về làng Trạng, thấy
một lũ trẻ ñang ñùa nghịch ở gốc ña ñầu làng, quan thử ra một câu ñối ñể dò
xem Trạng có mặt trong ñám ấy chăng:
- Tự (字) là chữ, cất giằng ñầu, chữ tử (子) là con: con ai con ấy?
Hiền tay vẫn chơi ñùa, miệng ñáp lại ngay:
- Vu (于) là chưng, chặt ngang lưng, chữ ñinh (丁) là ñứa: ñứa nào ñứa này.
Đáp ñoạn, bỏ chạy về nhà. Khi viên quan tìm ñược vào nhà thì thấy Hiền ñang
ñun bếp. Hắn lại ra một câu ñối:
- Ngô văn quân tử viễn bào trù, hà tu mị táo (Tôi nghe người quân tử xa chỗ
bếp núc, sao lại nịnh ông Bếp).
Hiền ñối ñáp lại:
- Ngã bản hữu quan cư ñỉnh nại, khả tạm ñiều canh (Ta vốn ở ngôi khanh
tướng nhưng nay tạm nêm canh).
Biết ñích là Trạng, viên quan ñưa chiếu chỉ của nhà vua, mời Trạng về triều ñể
hỏi một việc quan trọng. Nhưng Hiền lắc ñầu nói: - "Trước ñây vua bảo ta không
biết lễ phép, nhưng chính vua không biết lễ phép nữa là ai". Nói rồi nhất ñịnh
không chịu ñi.
Về sau vua phải cho quân gia mang cờ quạt võng lọng ñến ñón Hiền vào triều.
Trước mặt sứ thần của một cường quốc, ông trạng nhỏ tuổi ấy cầm cục than viết
ra một chữ "ñiền" (田) giữa sân rồng. Thấy giải ñáp ñúng, sứ thần lặng lẽ rút lui.
Vua và ñình thần thở dài khoan khoái. Về sau, vua ban thưởng cho Trạng rất hậu
và tuy Trạng còn ít tuổi cũng phong chức thượng thư
2
.
1
Bốn câu thơ này nghĩa là:
Hai mặt trời bằng ñầu nhau (ñồng thời có nghĩa là có hai chữ nhật ).
Bốn hòn núi nghiêng ngả (tức là có bốn chữ sơn ).
Hai vua tranh một nước (tức là có hai chữ vương ).
Bốn miệng ngang dọc trong khoảng ñó (tức là có bốn chữ khẩu ).
2
Theo Nam hải dị nhân liệt truyện của Phan Kế Bính. Xem thêm truyện Nợ như chúa Chổm
(số 44).
