539
Truyện Mưu con thỏ của người Cham-pa gần với truyện của ta. Nó kết hợp 3
truyện. Con thỏ, con gà, con hổ (số 86); Con thỏ và con hổ (số 87) và truyện To
ñầu mà dại nhỏ dái mà khôn (số 58).
Thỏ cùng cắt tranh ñể lợp nhà với các con vật khác, nhưng không phải chỉ có
gà, hổ, mà còn có thêm voi và rái cá. Chúng nó cắt phiên lần lượt nấu cơm.
Lần ñầu là hổ. Hổ ñi một chốc bắt hươu, nai, cầy cáo mang về, thứ nấu thứ
quay, rồi gọi cả bọn về chén. Họ ñều khen ngon và ca ngợi hổ. Qua ngày sau ñến
lượt rái cá. Rái cá xuống nước bắt những loại cá ngon, thứ nướng, thứ kho, thứ
làm mắm, rồi gọi cả bọn về ăn. Họ ñều khen ngợi rái cá. Qua ngày sau nữa ñến
lượt gà rồi lại ñến lượt thỏ ñều giống truyện của ta. Gà ñẻ trứng cũng ñược cả
bọn khen ngợi. Thỏ không biết làm thế nào cũng bắt chước gà són cứt vào nồi,
gia mắm muối vào quấy lên, nói dối là canh cá ha-kan, cá tan ra trong nước. Rồi
thỏ làm bộ ñau ñầu, lên nằm không ăn. Cả bọn lúc ñầu khen ngon, nhưng thỏ
chốc chốc lại ngáp và kêu lên mấy tiếng: "Hay ê ta-put.. hơ-vút ê ta-pay"
1
. Cả
bọn mới biết ăn phải cứt thỏ, nhưng ở ñây không có cơn giận của hổ cũng như
các con vật khác, vì cả bọn ñang chuẩn bị chở tranh về.
Ăn xong chúng hội nhau lại chia việc: voi thì làm xe, hổ và rái cá làm "bò", gà
dẫn ñường, còn thỏ thì kêu ñau, ñược ñẩy xe. Sắp tranh lên lưng voi rồi, chúng
lấy dây chằng lại, buộc dây vào cổ voi, một ñầu buộc vào cổ hổ và rái cá. Đi
ñược nửa ñường, thỏ làm bộ lên cơn sốt xin phép trèo lên xe. Rồi nó xin mồi lửa
của gà ñể sưởi vì "cơn rét không thể chịu ñược". Kết quả là tranh cháy dữ dội
trên lưng voi; thỏ còn xui hổ và rái cá kéo voi ra trước gió. Cuối cùng rái cá kéo
ñược xuống nước: lửa tắt nhưng voi cũng chết.
Thỏ bỏ trốn ñi chỗ khác nhưng lại bị trăn quấn ngồi im một nơi trong bụi. Hổ
bắt gặp, hỏi thỏ: - "Mày làm gì ñó?" - "Tôi thắt dây lưng hoa của ông bà ñể lại"
thỏ ñáp. Hổ không biết có trăn, liền mượn dây lưng ñể thắt. Thỏ ban ñầu làm bộ
không cho nhưng sau bảo hổ kiếm cho một cái gai ñể gỡ nút thắt rồi sẽ cho
mượn. Được gai, thỏ chích vào mũi trăn, trăn ñau, giật nảy mình, thỏ thừa cơ
chạy mất, nhưng trăn cũng kịp thời quấn lấy hổ. Thỏ gọi người ñến bắt. Thấy
người ñến, hổ sợ, cắn ñứt ñuôi trăn rồi bỏ chạy.
Lần thứ hai, thứ ba, và thứ tư cũng như truyện của ta, hổ ñều bị thỏ chơi cho
những vố cay chua như "ñánh trống", kỳ thực lừa hổ ñánh vào tổ ong vò vẽ ñể
ong ñốt; "gảy ñàn sa-ra-nai", kỳ thực lừa hổ tặc lưỡi vào giữa hai cành cây sắp
cọ vào nhau; và nhảy xuống giếng khô, v.v...
Sau khi bị hổ ném lên khỏi miệng giếng, thỏ ñi gọi người ra bắt hổ. Lúc ấy có
ñám ăn mừng, người ta nghe nói kéo nhau ñi xem. Thừa dịp ấy thỏ ăn hết bánh,
ăn xong sắp bát ñĩa lại một ñống rồi trùm chiếu lên. Lại lấy khăn ñỏ quấn ñầu rồi
1
Tiếng hay ê ta-put không có nghĩa. Nói lái lại là hơ vút ê ta-bay nghĩa là ngửi cứt thỏ.
