545
một con làm cho hổ chạy ñến ñâu cũng ñã thấy rùa ñến trước, cuối cùng dành
chịu thua cuộc
1
.
Một tình tiết khác là thỏ giúp cho người lấy lại cá:
Có hai người: một người ñặt ñó của mình xuống sông ñón cá. Người thứ hai
nửa ñêm ra ăn trộm rồi bỏ cá vào một cái ñó khác, vì lụt mắc trên ngọn cây.
Sáng mai cả hai người cùng ra thăm. Người chủ của cái ñó dưới sông kiện lên
quan. Quan xử cho anh chàng có ñó ở trên cây ñược kiện. Người kia trở về buồn
bã, gặp thỏ và kể ñầu ñuôi cho thỏ nghe. Thỏ ñến quan kể cho quan biết có một
con chim công ñang ăn cá trên ngọn cây. Thấy quan nhất ñịnh không tin, thỏ
thừa dịp hỏi quan: - "Nếu cá không thể ở trên ngọn cây thì cá cũng không thể có
trong ñó trên cây ñược. Quan biết là mắc mưu thỏ, ñành phải xử lại cho người
kia lấy lại số cá của mình.
2
Người Khơ-me (Khmer) còn có một truyện Thầy bói với hai ông bà già giống
với truyện của ta (số 88) về ñoạn ñầu:
Một thầy bói nổi tiếng trong vùng. Gần ñấy có hai ông bà già không muốn tin.
Một hôm họ ñi câu bắt ñược một con cá lớn, trên ñường về lại bắt ñược một con
thỏ sắp con thỏ sắp chết ñuối. Về ñến nhà, họ nhốt thỏ trong một cái nơm ngoài
vườn còn cá thì bỏ giỏ ngâm ở ao gần chỗ nhốt thỏ. Rồi ñi hỏi thầy bói xem mấy
hôm rày nhịn ñói nay sẽ ñược ăn gì. - "Chỉ ñược ăn nước mắm trong vại thôi!".
Thấy thầy nói thế, họ về bắt cá làm thịt ñịnh làm cho thầy thấy mình ñoán sai.
Chẳng ngờ khi bắt, cá quẫy buột tay rơi xuống ao, lật ñật giật lấy nơm ñể nơm cá
thì thỏ vuột chạy nốt. Chồng ñành bảo vợ: "Thôi ñành ăn cơm với mắm vậy!"
3
.
Lăng-ñờ (Landes) kể truyện Cuộc chiến ñấu giữa hổ và diều của người Cham-
pa (sách ñã dẫn) có một số tình tiết khác với truyện trên:
Hổ mang rổ ñi tát ao bắt cá, từ sáng ñến chiều mới cạn. Cá nhiều nhưng hổ bắt
rất vụng. Một con diều ñược hổ cho xuống bắt hôi thì lại bắt rất giỏi. Thấy bao
nhiêu cá lớn diều nhặt hết, hổ bèn ñánh ñuổi diều. Diều từ trên cao mổ cho hổ
những cú bất ngờ và ñau ñiếng. Hổ bèn cầu cứu với một người chặt cây gần ñó,
như vậy mới ñuổi ñược diều. Hổ xin người ấy giữ kín câu chuyện cho mình, ñổi
lại sẽ cho hươu nai ñể trả ơn, nhưng nếu tiết lộ thì nó sẽ ăn thịt.
Được nhiều hươu nai, vợ người ấy muốn biết lý do. Cuối cùng vì vợ van nài
mãi, chồng bèn kể sự thật. Không ngờ lúc ấy, hổ rình ở phía ngoài nghe ñược
liền buộc người kia phải ñến chỗ hẹn cho mình ăn thịt. Dọc ñường người ấy gặp
thỏ, kể hết ñầu ñuôi cho thỏ nghe. Thỏ hứa sẽ tìm cách cứu. Ở ñây thỏ không thi
1
Theo Truyện cổ Ba na, tập II, ñã dẫn.
2
Theo Pec-sơ-rông (Percheron). Cổ tích và truyền thuyết Đông-dương.
3
Theo Mác-ti-ni (Martini) và Béc-na (Bernard). Truyện dân gian chưa hề in của Căm-pu-
chia.
