546
với hổ trò nuốt chốt mà chỉ dọa hổ nếu không cho mình người ấy thì sẽ gọi diều
ñến ñánh hổ nữa. Nói rồi thỏ vật vã giả chết. Chỉ một lát ñã thấy diều lượn ñến.
Hổ thấy bóng diều, ba chân bốn cẳng bỏ chạy.
Một truyện khác của người Cham-pa cũng có nội dung thỏ cứu người, không
phải khỏi tay hổ mà khỏi tay vua cá: Anh Han-uây ñi gánh nước thuê, vô tình
dẫm chết một con cá lòng tong. Vua cá cùng bộ hạ nổi giận kéo ñến hàng ngàn
hàng vạn toan giết anh. Anh khất một ñêm ñể về giã từ cha mẹ anh em. Dọc
ñường anh khóc, thỏ thấy hỏi vì sao, rồi bày cho anh ngày mai chở ñến một xe
cây thuốc cá (ra-mớc) nó sẽ cứu cho. Sáng mai, thỏ bày cho anh cạo vỏ cây bỏ
thành ñống ở suối rồi ñứng giữa suối mà gọi vua cá ñến. Vua cá và bộ hạ kéo
ñến hàng vạn nhưng ñều nhiễm chất ñộc chết hết. Thỏ bảo anh chất lên xe ñem
về phơi và làm mắm. Từ ñó anh trở nên giàu có
1
.
Về quan hệ giữa thỏ và cá sấu, người Miến-ñiện (Myanmar) có truyện Sấu mất
lưỡi, ñại thể như sau:
Quạ lừa sấu ñến một sa mạc nói là ñến một con sông có thể kiếm ăn tốt, rồi bỏ
mặc sấu giữa bãi cát hoang vu. May làm sao nhờ ñược một bác ñánh xe ñi qua
chở về chỗ cũ. Nhưng khi ñến sông thì sấu lại ñớp luôn chân con bò kéo xe. Thỏ
bày cho người quất roi túi bụi khiến sấu phải nhả. Giận thỏ, sấu một hôm giả
làm khúc gỗ trôi sông. Cũng như truyện của ta, thỏ nhảy lên kiếm ăn bị sấu chụp
ñược. Sấu kêu "hì hì" cho mọi loài thú biết ñã bắt ñược thỏ, thỏ bảo: kêu "hà hà"
có hơn không. Sấu làm theo, thỏ nhảy một phóc lên bờ. Ở ñây khác với truyện
của ta là lúc nhảy thỏ quắp cả lưỡi sấu lên theo giấu vào một bụi cây, rồi ñi tìm
mèo chỉ cho mèo biết ñể chén. Nhưng mèo tìm không ra vì lưỡi sấu ñã hóa ra
cây lưỡi mèo (ky-ong-sa)
2
. Vì vậy ngày nay sấu không có lưỡi.
1
Cũng theo Lăng ñờ (Landes) ñã dẫn ở trên.
2
Theo Truyện dân gian Miến-ñiện, ñã dẫn.
