575
cái què. Khi tìm ñược con này, nó xin một cuộn chỉ và một quả bầu. Nó buộc
một ñầu sợi chỉ vào cây ở ñất liền, một ñầu vào bầu. Đoạn, ngồi vào quả bầu rơi
ra biển. Đến nơi nó nấp ñưới giường mục sư. Đến tối, mục sư bỏ nhẫn vào mũi.
Chuột cũng dùng ñuôi ngoáy, mục sư hắt hơi, nhẫn văng ra. Chuột bèn tha ngay
lên quả bầu và kéo sợi chỉ ñể trở về. Về ñến nơi ñưa cho vua chuột. Vua chuột
trả lại cho Jô-van-ni. Jô-van-ni cho phép chuột ñược tự do cư trú (vì vậy ngày
nay chuột có mặt ở khắp nơi).
Jô-van-ni tìm vợ và bố vợ, trả lại con mèo cho bà già, ñoạn về tìm lại mẹ, ñưa
mẹ về sống với nhau sung sướng
1
.
Có một loạt truyện cũng có thể coi là dị bản của truyện Con chó, con mèo và
anh chàng nghèo khổ, tuy rằng các nhân vật chó và mèo ñã ñược thay thế bằng
những con vật khác. Một vài truyện tiêu biểu:
Truyện của người Ca-ma-ôn, ở gần núi Hy-mã-lạp (Himalaya):
Một nàng tiên trở thành vợ một hoàng tử bị vua cha ñuổi, một hôm ñến gội
ñầu ở con sông gần một thành phố. Con vua xứ ấy sau ñó ñi tắm bắt ñược sợi tóc
dài của nàng. Hắn nói với vua cha rằng mình muốn lấy một người có tóc như
thế. Vua sai quân ñi bắt nàng tiên về. Hoàng tử chồng nàng tiên tìm ñến cung
vua, có mang theo một con nhái và một con rắn - những con vật chịu ơn - một
con dưới dạng một bà-la-môn, một con dưới dạng một phó cạo. Để trừ khử anh,
vua ra lệnh cho anh phải lấy cho ñược một cái nhẫn mà vua sai người hầu quẳng
xuống sông, nếu không sẽ bị bắn vào ñầu. Người phó cạo trở lại hình nhái nhảy
xuống gọi vua nhái cùng lũ nhái rồi huy ñộng cả vua và triều thần, cuối cùng tìm
ñược chiếc nhẫn. Vua toan ñánh nhau với chồng nàng tiên nhưng bị người bà-la-
môn trở lại hình rắn, cắn chết.
Truyện của người Ý (Italia):
Một ông vua già theo lời xúi giục ra lệnh cho Li-vơ-rét-tô phải ñi bắt công
chúa Ba-li-san-dra về cho mình. Dọc ñường, theo lời dặn của một con ngựa thần,
anh ñã cứu ñược một con cá và một con chim ưng. Anh bắt ñược công chúa,
nhưng trước khi lấy ông vua già, công chúa bắt anh phải mang về một cái nhẫn
mà mình ñánh rơi ở sông và ñi tìm một lọ nước thần có phép hồi sinh. Nhờ cá và
chim ưng, anh ñã lấy ñược hai thứ trên. Ba-li-san-dra giết anh, cắt ra làm nhiều
mảnh quẳng vào chảo. Đoạn nhúng tất cả vào lọ nước hồi sinh. Tự nhiên, anh
chàng trở dậy ñẹp và khỏe hơn trước. Thấy vậy, ông vua già nhờ công chúa làm
cho mình trẻ và khỏe lại. Công chúa giết và quẳng xác xuống hố, sau ñó lấy Li-
vơ-rét-tô
2
.
1
Theo Đơ-la-ruy (Delarue) và Tơ-ne-dơ (Tenèze). Truyện cổ dân gian Pháp, quyển II.
2
Theo Cô-xcanh (Cosquin). Nghiên cứu văn học dân gian (tìm hiểu sự thiên di của các truyện
cổ dân gian và ñiểm xuất phát).
