631
rêu ñã xuyên qua cổ ông, lòi ra ngoài. Sau khi làm ñám ma ông, hai viên ngọc
trong hòm cũng không cánh mà tự biến mất.
1
KHẢO DỊ
Về ñoạn ñầu truyện này, người Bắc-giang có một truyện kể tương tự. Khi xây
dựng ñình Nội (thuộc huyện Tân-yên, Bắc-giang), thợ mộc phải làm ñến mười
lăm năm mới xong. Lúc ñầu làng thuê phải một tốp thợ tầm thường. Một người
thợ giỏi ñi qua ghé chơi thấy thế, bèn giả làm ăn mày, rồi nhóm lửa hút thuốc ñể
lửa bén cháy mất một cái kẻ chạm. Cả tốp thợ ñổ ra bắt ñem trình làng. Làng
toan trói lại ñể bắt vạ. Người ấy xin chạm cái khác ñể thay vào. Tốp thợ không
nghe, cho rằng làm thế sẽ hỏng mất giá trị của toàn bộ công trình. Sau làng cho
làm thử, nếu không xong sẽ phạt vạ sau. Nhưng khi người ấy chạm xong, mọi
người ñều kinh ngạc vì những ñường nét chạm trổ chứng tỏ là bậc thợ có tài.
Cuối cùng, làng thuê người ấy thi công thay cho tốp thợ trước.
2
Về ñoạn kết thì tương tự với truyện Người ñi câu nơi ao Trời. Sơ lược là:
Ở Quảng-bình có cái ao Trời rất rộng, ñi một ngày không hết. Xung quanh ao
vắng vẻ ít ai dám ñến. Một hôm, có một người làng ñến ñây câu cá. Đang câu, tự
nhiên thấy từ dưới nước hiện lên một ñoàn quân và thuyền ñi thám thính khắp
nơi rồi lại biến mất. Sau ñó một chốc, thấy xuất hiện nào thuyền bè, nào tướng sĩ
không biết bao nhiêu mà kể, lên thao diễn trên mặt hồ làm rực rỡ ồn ào cả một
vùng vắng vẻ. Người ñi câu sợ quá nấp trong bụi, nhưng sau có hai viên tướng
trông thấy. Họ bắt ông ra hỏi chuyện, tặng ông một cái niêu, hễ bắc lên bếp là tự
khắc có cơm. Cũng như tình tiết Long vương bắt ông thợ Chuẩn nuốt lá rêu ở
truyện trên, hai viên tướng ở ñây cũng bắt người ñi câu nuốt một cái lá, và dọa
ông hễ tiết lộ là chết. Vì thế, ông chài cũng chờ ñến khi bị bệnh nặng mới kể cho
con cháu mình nghe câu chuyện xảy ra ở ao Trời, kể xong, lưỡi dao cũng nhảy
ra cắt ñứt cổ.
3
1
Theo Nam Hoa mộc tượng ký và lời kể của người Nghệ-an.
2
Theo lời kể của người Bắc-giang.
3
Theo Jê-ni-bren (Génibrel), sách ñã dẫn. Người Nghệ-an có kể một truyện gần giống truyện
trên: Một người ñi câu ở một cái hồ thanh vắng. Bên hồ có một cây dừa. Bấy giờ là giữa trưa,
ñang câu tự nhiên thấy có một con ễnh ương ba ñầu chín ñuôi nổi lên mặt nước dạo ba vòng
thuận, ba vòng nghịch rồi lặn xuống. Một hồi lâu,lại thấy một chiếc thuyền rồng nổi lên, trên
mui kết lá dừa, cờ cũng bằng lá dừa, trống bằng quả dừa; quan quân ngồi trên những chiếc
thuyền khác cũng lần lượt nổi lên rất rộn rịp. Người ñi câu ngồi xem không chán mắt và
không dám lên tiếng. Đến khi ngồi lâu mỏi mệt lại khát nước, mới ho lên một tiếng thì thuyền
bè, quan quân, v.v... ñều biến mất cả. Một chốc, thấy con ễnh ương bị chặt làm ba khúc nổi
lên mặt nước.Những lá dừa, quả dừa ñều nổi lên cả. Nhìn lại cây dừa thì lá và quả ñều trụi hết.
