640
Sau bao nhiêu ngày suy nghĩ, quan cho ñòi ba chàng cùng với hai cha con ông
già tới công ñường. Trước mặt họ, quan phán bảo:
- Trong việc cứu cô gái này, cả ba người ñều có công lao ngang nhau, nếu
thiếu một người cũng khó mà thành. Nhưng anh thầy thuốc, anh không thể kể
công như thế ñược. Không phải cứ cứu chữa lành cho người ra là ñòi lấy người
ta làm vợ. Đối với anh, người ñược cứu sống phải coi như ân nhân chứ không
bắt buộc phải coi như chồng. Còn anh thợ bắn, nếu anh biết rằng không có một
người nào sẽ lặn ra cứu cô gái thì việc làm của anh chỉ có tính chất báo thù chứ
không thể gọi là cứu vớt. Tất nhiên, anh bắn trúng chim chứ không bắn trúng
người là có dụng ý tốt. Nhưng giết chết chim mà không nghĩ rằng người cũng
rơi xuống nước thì dụng ý ñó của anh hãy còn thiếu sót. Vậy ñối với anh, cô gái
này cũng chỉ coi như một vị ân nhân. Còn anh giỏi lặn, anh là một trong những
người cứu cô gái, mà công việc cứu vớt lại bắt buộc anh phải ôm cô gái trong
tay suốt buổi. Sách xưa có nói rằng trừ vợ chồng ra, thì "nam nữ thụ thụ bất
thân". Bây giờ anh ñã lỡ gần gũi cô gái ñó thì hai người phải ñược kết duyên với
nhau mới là hợp lẽ. Tuy nhiên, ñối với các ân nhân, hai vợ chồng phải nhận họ
làm anh em kết nghĩa.
Nghe quan phân xử có tình có lý, mọi người ñều vui vẻ tuân lời. Ba chàng trai
kết nghĩa trở thành anh em thân mật hơn ruột thịt. Còn chàng lặn giỏi kết duyên
cùng cô gái nọ. Lễ cưới cử hành rất linh ñình, có cả hai chàng kia cùng dự.
1
KHẢO DỊ
Một truyện ở Hà-tĩnh nhan ñề Tứ hải giai huynh ñệ cũng cùng một nội dung
với truyện trên, nhưng ñáng lý có ba chàng tới cầu hôn thì ở dị bản này lại có
thêm một chàng thứ tư có tài nhìn xa muôn dặm. Trong truyện không có cuộc
thử thách và việc ñến lễ miếu thành hoàng, nhưng cũng có tình tiết chim ñại
bàng tha cô gái quý, và phú ông - cha cô gái - nói với cả bốn chàng: hễ ai cứu
ñược con thì sẽ gả cho làm vợ. Anh chàng nhìn xa là người ñầu tiên nhìn thấy
ñại bàng mang cô gái bay giữa biển cả, bèn chỉ cho chàng giỏi bắn ñuổi theo
bắn, và sự việc lần lượt xảy ra như truyện vừa kể. Rốt cuộc, bốn anh chàng ở
bốn phương trời trở thành anh em chí thân.
2
Các truyện trên khá phổ biến ở thế giới. Nhà cổ tích học Pháp nổi tiếng Cô-
xcanh (Cosquin) trước khi chết có viết dở dang một bài nghiên cứu về các loại dị
bản của một cốt truyện - mà ông gọi tên là Cô gái bị bắt ñược cứu thoát và
1
Theo Tân thanh tạp chí
2
Do Thanh Minh sưu tầm
