651
làm nhà ở lại mộ. Người thứ ba ñi hết nơi này sang nơi khác. Một hôm vào nhà
một người bà-la-môn xin ăn. Chủ nhà mời anh ăn uống tử tế. Giữa lúc ấy, vì ñứa
con quấy mẹ, người chủ nhà ném thằng bé vào lò sưởi cháy thành than. Thấy
vậy, anh nghẹn ngào không ăn ñược nữa. Chủ nhà lấy một quyển sách, ñọc một
câu chú thì ñứa bé lại sống lại. Anh bèn ăn trộm quyển sách ấy về làm sống cô
gái. Sống lại, cô gái là ñối tượng tranh giành của cả ba người. Vua Vi-krâ-ma xử
rằng: người giữ xương là con, người cứu sống là cha, người dựng nhà bên ñống
tro mới là chồng.
Cũng quyển sách trên, còn có một truyện:
Có bốn chàng trai ñẹp, trẻ, khỏe cùng một lúc ñến hỏi một công chúa làm vợ.
Người thứ nhất xưng có tài làm áo bán ñược nhiều tiền. Người thứ hai xưng hiểu
tiếng loài vật trên cạn cũng như dưới nước. Người thứ ba xưng ñọc ñược nhiều
sách. Người thứ tư xưng bắn giỏi. Cô không biết lấy ai vì họ tài ngang nhau.
Quỷ ñem chuyện ấy hỏi vua Vi-krâ-ma. Vua ñáp: người làm áo và bán áo thuộc
ñẳng cấp bình dân (xu-ñơ-ra); người biết tiếng loài vật trên cạn cũng như dưới
nước thuộc ñẳng cấp nô lệ (vai-xia); người ñọc sách thuộc ñẳng cấp bà-la-môn;
người bắn giỏi xứng ñáng với công chúa vì thuộc ñẳng cấp võ sĩ.
1
Người Miến-ñiện (Myanmar) cũng có hai truyện:
1. Tình yêu chân chính: giống với truyện Khơ-me vừa kể: ở xứ Kham-ban-sa
có bốn người nhà giàu kết bạn thân, ba người ñều có con trai, người thứ tư có cô
con gái ñẹp; cả ba chàng trai ñều tha thiết muốn lấy. Trước khi nhận lời, bố mẹ
cô gái hỏi mỗi người xem giả dụ con gái mình chết trước khi cưới thì thái ñộ của
họ như thế nào? Một người hứa thân hành ñốt xác trông nom ñám ma chu tất.
Người thứ hai hứa sẽ chôn cất xương tro làm lăng mộ tốt ñẹp. Người thứ ba hứa
chăm sóc ñêm ngày ở mộ cho ñến khi hắn chết. Cô gái quả chết trước mười lăm
tuổi. Cả ba chàng trai ñều làm như lời hứa. Sau ñó, trong khi người thứ ba trông
nom ở mộ thì có một ñạo sĩ (y-ô-ghi) thương hại hắn, hóa phép làm cho cô gái
sống lại. Cả ba tranh công. Cuối cùng phải ñưa ñến công chúa Thu-ñam-ma Sa-
ri. Công chúa phán: chỉ có người thứ ba là có tình yêu chân chính, vì hắn tự
nguyện làm việc gác mộ là việc mà xã hội khinh thị, loại khỏi ñẳng cấp ñến bảy
ñời. Do ñó hắn có quyền lấy cô gái.
2. Ba người vợ tranh nhau một chồng: cũng ở xứ Kham-ban-sa có một chàng
trai con một nhà giàu lấy vợ sớm. Khi chiêm bao thấy số phận mình sẽ chết vì
rắn cắn, hắn bèn dặn người nhà ñừng hỏa táng mà cho lên bè thả sông. Sau hắn
quả bị rắn cắn mà chết, vợ hắn làm theo lời dặn. Bè trôi ñến một nơi có ba cô gái
ñang gội, nhờ người bố của ba cô có phép mầu trị rắn nên cứu ñược hắn sống lại.
Thấy anh chàng rất ñẹp trai, ba cô gái lúc ñầu giành nhau làm chồng, nhưng sau
1
Đều theo tạp chí Muy-ñê-ông (Le Muséum), sách ñã dẫn.
