686
Người Nghệ-an còn có một truyện khác kể rằng:
Có một con chuột ở trên núi, sống lâu năm thành yêu, thường hiện hình làm
người, ñi hiếp ñàn bà. Trong làng có người học trò ñi thi chưa về. Chuột bèn hóa
thành anh học trò, mặt mũi, quần áo, lời ăn tiếng nói y hệt. Được năm ngày anh
học trò thật trở về, ban ñêm gọi cổng. Vợ anh ở trong nói vọng ra: "Chồng ta ñi
thi không ñỗ ñã về ñây rồi, không biết ai gọi gì ngoài ấy?". Anh học trò phá
cổng vào. Anh học học trò giả cũng mắng. - "Tao ñã về ñây rồi không biết ñứa
nào dám mạo nhận". Hai bên ñánh nhau. Việc ñưa lên quan. Nhờ có một pháp sư
cao tay lập ñàn cáo với Trời. Trời cho một con "kim miêu" xuống, bắt yêu chuột
hiện nguyên hình
1
.
Cả mấy truyện ñều cùng một chủ ñề, cùng một con vật dưới dạng thần kỳ hóa
làm hình tượng, và khá gần gũi với một truyện cổ tích của Trung-quốc Năm con
chuột làm náo loạn Đông Kinh, Bao Công bắt yêu (Ngũ thử náo Đông Kinh,
Bao Công thu yêu truyện). Xem Khảo dị truyện số 140, tập IV.
Về những truyện có ñề tài xử án trong ñó có con ma biến thành hình dạng
người (chồng hoặc vợ) ñể ăn nằm với người, các dân tộc gần ta cũng có. Truyện
của người Khơ-me (Khmer) Thỏ làm quan tòa lừa ma:
Một anh chàng vừa mới lấy vợ thì bị quan bắt ñi lính theo vua ñánh giặc. Anh
buồn quá ra ñi ñến một cây ña ngồi khóc, khóc ñoạn bỏ về, rồi sợ lệnh quan lại
phải ra ñi, cứ dùng dằng như thế ñến mấy lần. Cuối cùng anh ñành phải ñi. Trên
cây ña có con ma thấy vợ anh ñẹp bèn hóa thành anh chàng ñêm lại mò vào.
Người ñàn bà hỏi: - "Sao lại về?". - "Quan bảo ta không phải ra trận". Hai bên ăn
ở với nhau ít lâu thì cuộc chiến tranh kết thúc, người chồng thật trở về. Vợ kinh
ngạc không biết trong hai người ai là chồng thật của mình. Hai người ñàn ông
tranh cãi. Việc ñưa lên quan. Quan tòa bối rối tra hỏi người vợ, người vợ cũng
không biết sao mà khai. Án ñành xếp lại. Người chồng thật buồn quá bỏ ñi lang
thang gặp một con thỏ kể chuyện cho thỏ nghe. "Đừng lo, thỏ bảo, ñể tôi sẽ
giúp". Bèn ñến bảo quan tòa. "Vụ án này chưa xong. Hãy lấy một cái lọ bảo ai
chui vào ñược thì người ấy là chồng". Nghe quan phán thế, người chồng giả rất
vui mừng. "Ta sẽ thắng". Bèn thu mình chui vào lọ. Thỏ bảo nút chặt lọ lại vứt
xuống sông và nói: "Đó là ma, còn người thật thì không thể chui vào ñược". Rồi
anh chàng dắt vợ về, còn thỏ thì lại lên rừng
2
.
Người Lào cũng có một truyện như truyện vừa kể:
Chuột kia mày ở nơi nao?
Vàng kia tám nén ñưa tao chớ chầy.
Ơn vua tao sống về ñây
Phong chức cho mày hương cống chuột kia...
1
. Theo Bản khai của làng Vĩnh An.
2
. Theo Mi-ñăng (Midan). Những truyện về quan tòa Thỏ, BSEI (1933).
