688
hình, nấp vào ao phủ thừa tướng. Cả ñêm ñêm phun hơi vào khóm mẫu ñơn làm
cho hoa mẫu ñơn ñẹp ra khác thường, khiến con gái con thừa tướng mê mẩn về
hoa, ngày nào cũng ra ñó ngắm nghía. Cá thấy Lưu Chân ñẹp trai lại ñang mê
con gái thừa tướng, liền hóa làm con gái thừa tướng, tìm ñến buồng Lưu ân ái.
Được ít lâu, cá rủ Lưu trốn về quê quán, sống như vợ chồng. Tuy thấy mất
Lưu, cả nhà thừa tướng vẫn không ñể ý. Nhưng khóm mẫu ñơn từ ñó chết khô,
tiểu thư sinh bệnh. Thừa tướng sai người nhà ñến Dương-châu tìm mua một cây
mẫu ñơn ñẹp ñem về trồng. Người ấy tình cờ vào nhà Lưu. Thấy vợ Lưu, hắn
ngạc nhiên ngỡ là tiểu thư, vội về báo cho thừa tướng biết. Thừa tướng sai thuộc
hạ ñòi hai vợ chồng Lưu về kinh. Trông thấy cá, Thừa tướng rất kinh ngạc vì
giống con mình như ñúc. Hỏi Lưu thì chàng thú thực là ñã cùng tiểu thư dắt
nhau ñi trốn, nay xin chịu tội.
Thừa tướng nhờ Bao Công phân xử. Bao Công sai ñưa hai người (cá và tiểu
thư) vào dinh, lấy kính chiếu ma soi vào. Một lát sau cá nhả ra một ñám khí ñen.
Khí ñen tan thì cả cá và tiểu thư ñều biến mất. Bao Công nhờ Thành hoàng giúp.
Thành hoàng lại nhờ Long quân ñóng các cửa biển ñể tróc nã yêu quái. Cá bị
ñuổi dữ quá chạy vào Nam-hải. Bao Công sai yết bảng rao hễ ai biết yêu tinh cá
vàng ở ñâu sẽ thưởng năm nghìn quan.
Bấy giờ có ông lão họ Trịnh bình sinh hay giúp ñỡ người, lại có thờ Quan Âm.
Một ñêm, mộng thấy Quan Âm nhờ mình sáng ra bờ sông ñưa ra mắt Bao Công.
Sáng dậy ra bến, chỉ thấy có một bà cụ già tay cầm giỏ tre. Vào ñến phủ Bao
Công, bà ta bắt cá trong giỏ ra tra hỏi. Cá kể sự thật và thú là giấu tiểu thư ở ñầm
Bích-du. Bao Công muốn ñem cá mổ thịt nhưng bà ta nhận ñưa ñi "phát lạc",
còn số tiền thưởng xin giao cho ông lão họ Trịnh
1
.
Tìm ñược tiểu thư thì nàng ñã gần chết. Khi chữa lành, Bao Công xin Thừa
tướng gả cho Lưu Chân làm vợ.
Trung-quốc còn có hai truyện tuy không phải thuộc truyện xử án, và tuy cấu
trúc và hình tượng có khác nhau nhưng ñều cùng một chủ ñề với truyện trên:
1. Dương Hùng mồ côi bố ñược cậu là phó tướng họ Chu trấn ở Hà-châu nuôi.
Chu rất yêu chàng vì thông minh. Chu có con gái cùng trạc tuổi với Dương, tuy
cho ăn ở chung, nhưng gia pháp rất nghiêm nên không xảy ra việc gì. Bỗng một
hôm, Dương ñang dạo mát tự nhiên thấy cô gái họ Chu ñi theo mình. Hai người
từ ñấy yêu nhau, hẹn hò tình tự luôn. Mụ quản gia rình biết, bèn báo với chủ. Họ
Chu hỏi vợ, vợ nói: "Con gái ñêm nào mà chả ñi ngủ với tôi". Họ Chu lấy làm
khó hiểu, nhưng cũng kiếm cớ ñuổi Dương ra khỏi cửa.
1
. Do truyện này về sau, ñể hình dung Phật Quan Âm, người ta thường nói về một bà già cầm
giỏ cá.
