739
Truyện của ñồng bào Mèo: Sự tích cây chuối rừng, là dạng kết hợp loại hình
cổ tích trên ñây với một số hình tượng của truyện Tấm Cám:
A Páp làm công cho một chúa ñất giàu có quyền thế. Tới ngày hội, anh rất
buồn vì không có gì ñể ñi dự hội. Một ông tiên làm phép cho anh có áo quần ñẹp
và ngựa ô. Thấy chàng ñẹp và lịch sự, con gái chúa ñất yêu mến. Chúa ñất bèn
chọc mù mắt anh rồi ñuổi vào rừng. Ở ñây, anh kết bạn với voi. Ông tiên hiện ra
cho anh một hòn ñá ước nhờ ñó mắt anh sáng ra và giàu có. Thấy A Páo giàu,
chúa ñất mời ñến nhà uống rượu rồi ăn cắp hòn ñá ước. Về sau ông tiên lại cho
một cái roi. Chúa ñất quen mùi lại ñến toan chiếm roi thần, bị anh khấn cho roi
quật túi bụi. Chúa ñất xin nộp tất cả, kể cả cô con gái, ñể ñược tha, nhưng roi
thần vẫn ñược lệnh của anh quất tới tấp cho ñến chết. Cuối cùng, hắn hóa thành
cây chuối rừng
1
. Tất cả những truyện trên có lẽ xuất phát từ một truyện của Ấn-
ñộ trong Kinh Đại tạng:
Một người nghèo cố tìm kiếm thức ăn dâng cúng cho một nhà sư trong một
năm, ñược sư cho một cái vại ñồng có phép gõ vào miệng thì ước gì ñược nấy,
nhưng dặn chớ có mời vua ñến nhà. Anh ta trở nên giàu có, quên mất lời dặn.
Vua ñến nhà thấy cái vại bèn cướp lấy. Anh ta kêu khóc với nhà sư, ñược người
này cho một cái bình có thể gọi gậy và ñá văng ra, bảo mang ñến ñòi vua cái vại.
Đến cửa cung, anh ta gọi ầm lên. Vua giận, sai mười người hầu ra bắt, những
người này bị gậy và ñá vụt cho vỡ ñầu. Vua lại sai một ngàn lính ñến vây. Gậy
và ñá tung hoành như gió, xác ñầy cả cửa. Vua hoảng sợ, trả lại cái vại ñể ñược
tha. Anh ta lấy vại về, trở nên giàu có
2
.
Cũng từ Kinh Đại tạng còn có một truyện nữa, tuy nội dung và kết cấu khác
hẳn nhưng nó vẫn có nhiều liên hệ với truyện trên về mặt hình tượng:
Có hai vợ chồng không con, bèn cầu trời xin một ñứa. Từ ñấy, vợ có mang.
Nhưng khi sinh ra thì không phải là người mà là bốn thứ ñồ vật: 1. Đấu bằng
trầm hương ñựng gạo không khi nào vơi; 2. Vại ñầy thức ăn của thần; 3. Túi
ngọc; 4. Gậy phép có bảy mắt. Hai vợ chồng kinh ngạc, lại cố lạy lục trời xin
một ñứa con. Trời hỏi: - "Có con lợi ñược những gì?". Đáp: - "Nó sẽ giúp chúng
tôi khi cần". - "Vậy thì cái ñấu này có gạo vô tận, cái vại này có thức ăn và mật
vô tận lại còn có thể chữa khỏi vạn bệnh, cái túi này giúp các ngươi không bao
giờ túng thiếu, và cái gậy này bảo vệ các ngươi. Một ñứa con có làm nổi như thế
không?". Hai vợ chồng bèn trở về. Nghe tin họ có vật quý, nhà vua sai lính tới
cướp, nhưng gậy bảy mắt ñã ñánh cho chúng thất ñiên bát ñảo
3
.
1
Theo Truyện cổ dân tộc Mèo, sách ñã dẫn.
2
Sa-van-nơ (Chavanne), sách ñã dẫn.
3
Sa-van-nơ (Chavanne), Truyện ngụ ngôn và truyện cổ tích Ấn-ñộ trích từ Kinh Đại tạng.
