784
rồi hóa thành một lão thầy pháp khác ñánh cho mèo một trận nhừ tử, và từ ñấy
bắt con vật - tức lão thày pháp - kia cứ giữ mãi mãi lốt mèo
1
.
Truyện Thằng Cuội cung trăng của ta còn giống với ñề tài thần thoại cung
trăng của nhiều dân tộc, trong ñó cũng có vị thuốc trường sinh bất tử và hình ảnh
bay lên mặt trăng. Trước hết là truyện Hậu Nghệ của Trung-quốc: Ngày xưa trên
trời có một vị thần tên là Hậu Nghệ. Hậu Nghệ rất thông minh, tự chế ra cung
tên bắn trăm phát trăm trúng. Thuở ấy là ñời vua Nghiêu, thiên hạ gặp lắm nạn.
Thượng ñế bèn cho Nghệ một cái cung màu ñỏ và mũi tên màu trắng, bảo xuống
trần trừ nạn cứu dân. Tai nạn của dân hồi ñó là hạn hán. Nguyên do ở phương
Đông có biển Thang-cốc, ở ñó có cây phù tang rất lớn. Mỗi buổi sáng, mười mặt
trời ñến ñấy tắm mát. Tắm xong, chín mặt trời nô ñùa dưới cây phù tang, còn
một mặt trời thì ngồi trên xe do quạ kéo qua không trung. Một hôm tắm xong, cả
mười mặt trời cùng leo lên xe ñi, vì thế mùa màng cháy trụi gây nên nạn ñói
chưa bao giờ có. Nghệ thấy vậy không chút do dự, bắn liên tiếp chín phát rơi
chín mặt trời, chỉ còn một mặt trời còn lại cho ñến ngày nay.
Vua Nghiêu lại sai Hậu Nghệ ñi trừ ác thú, rồi sai ñi cứu nạn lụt. Lần sau này,
Hậu Nghệ bắn bị thương Hà Bá là kẻ gây ra nạn lụt.
Hậu Nghệ có vợ là Hằng Nga xui chồng lên núi Côn-lôn xin vị thuốc trường
sinh bất tử ở bà Tây Vương mẫu. Trải bao gian khổ, Hậu Nghệ mới lấy ñược vị
thuốc quý ñưa về giao cho vợ, ñịnh cùng uống chung. Không ngờ một hôm Hậu
Nghệ ñi vắng, ở nhà Hằng Nga uống thuốc một mình. Uống xong, bỗng thấy
người nhẹ dần, rồi chân rời khỏi mặt ñất, bay lên trời tới mặt trăng. Ở ñây, Hằng
Nga chỉ có một con thỏ trắng, một con cóc và một cây quế làm bạn, ngoài ra
không có gì khác. Khi Hậu Nghệ về, thấy tình hình như vậy buồn rầu vô hạn.
Hậu Nghệ có người học trò là Bàng Mông cũng có tài bắn nhưng thua Hậu
Nghệ một bậc. Bàng Mông ghen tỵ với thầy nên tìm kế hại thầy. Từ ngày mất
vợ, Hậu Nghệ ñâm ra nóng nảy, thường ngược ñãi tôi tớ. Bàng Mông xui họ
chống lại. Nghe lời xúi bẩy, một hôm nhân ñi săn không phòng bị, chúng liền ập
ñến giết chết
2
.
Truyện Sự tích con thỏ cung trăng của Ấn-ñộ là một phật thoại: Ngày xưa,
trong một khu rừng nọ có ba con thỏ: một con nâu, một con vàng và một con
trắng. Cả ba dày công tu luyện, suốt ñời làm việc thiện. Đức hạnh tốt ñẹp ñó ñã
ñộng ñến Trời. Trời bèn sai một thiên thần xuống ñể dò hư thực. Vị thần hóa làm
một người bộ hành ñói rách lỡ bước lạc ñường ñến khu rừng ấy.
1
Theo Chàng xà trị hổ ác.
2
Theo Hoài Nan-tử và Truyện dân gian Trung-quốc (bản dịch của Thái Hoàng và Bùi Văn
Nguyên).
