783
xuống. Quậy lấy lá trồng, lá mọc thành cây, lá cũng phát ánh sáng như ánh
trăng, ñem lá thử chữa cho các con vật chết, chúng cũng sống lại. Quậy ñi hỏi
vợ. Bị cô gái chế nhạo, Quậy cầm dao ñâm chết rồi cứu cho sống lại. Thấy mọi
người kính phục, Quậy nẩy ý nghĩ ñi chơi mọi nơi, lừa gạt người ta. Quậy bắt
ñầu gạt ông bác (giết lợn ăn thịt rồi cắm ñuôi xuống ñất nói dối lợn xuống âm
phủ), nhiều lần gạt hổ (một cuộc ñi săn bằng bẫy, một cuộc ñi ăn trộm gạo,
"trứng" lợn, nước biển dâng. v.v...). Sau ñó, Quậy lại gạt quan nhiều lần (ăn thịt
"mệt", lấy ống ñiếu...), gạt lái buôn, v.v...
Cuối cùng, khi về thì cây quý ñã chết. Quậy nhờ làm làm cho một cái thang
bằng sắt. Trèo lên ñến nơi, thì Quậy gặp cô gái trên trăng, hai bên kết hôn. Vợ
Quậy ñạp cái thang, thang rơi xuống thành mỏ sắt. Quậy xin về, vợ không cho.
Quậy chặt cây ñể làm thang, nhưng cây bị chặt ñến sáng lại liền như cũ. Cuối
cùng, Quậy ñem lương ăn, ñến cây ña chặt liên tục không nghỉ, ñến ngày thứ tư
mệt quá, ngủ lại ñấy nhưng lại chú ý gác chân lên chỗ chặt. Không ngờ khi chỗ
bị chặt của cây liền lại thì kẹp luôn chân Quậy vào gốc cây
1
.
Đồng bào Mèo có truyện Chàng Ư-châu:
Chàng Ư-châu (Ư-châu = út) cùng người anh ñi cày nương. Chị dâu làm thịt
gà ñưa cho chồng ăn, còn em thì chỉ ñược ăn cám và xác một con rắn mà chị ta
ñánh chết dọc ñường. Ư-châu không ăn. Bỗng có con thằn lằn ñến cắn một thứ
cây phun vào xác rắn. Rắn sống lại. Biết là cấy thuốc cải tử hoàn sinh, Ư-châu
nhổ cây, thử phun vào xương gà (do người anh ăn bỏ lại) thì gà sống lại. Gà dặn
dọc ñường về nếu thấy có người chết thì ñừng cứu vì người ấy ñộc ác. Nhưng
anh cứ cứu, hóa ra người ñàn bà ấy là chị dâu anh bị rắn cắn chết. Anh lại tiếp
tục ñi nữa và cứu ñược nàng Ư-châu, một cô gái ñẹp và kết thành vợ chồng. Từ
ñây, truyện chuyển sang một kết cấu xa lạ.
Anh cứu cho ñứa con một lão nhà giàu ñể học những phép lạ của hắn. Anh lại
dùng phép biến mình thành một con ngựa trắng ñẹp cho một người anh của mình
cưỡi ñi chợ ñổi cho ñứa con lão nhà giàu ñó ñể lấy một con ngựa khác, còn ñược
bù thêm ba mươi sáu lạng bạc. Ngựa trắng - Ư-châu - do chủ mới dắt về, lúc ñưa
ñi tắm thì nó lặn xuống sông. Thấy thế ñứa con lão nhà giàu nhờ một thầy pháp
ñuổi theo. Ngựa hóa cá, thầy pháp hóa làm rái cá, cá hóa làm cua, cua lại hóa
làm bong bóng nước nổi lên, rồi hóa làm chim cắt.
Rắn nước cũng nổi lên hóa làm diều hâu ñuổi cắt. Cắt lại hóa làm chuột chui
vào hang, còn diều hâu hóa làm mèo rình ở cửa. Chuột hóa làm kiến nhỏ bò ra,
1
Theo Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập I. Nên nhớ người Việt-nam cũng có truyện kể kết
hợp giữa hai truyện (xem Sơn cư tạp thuật) nhưng nội dung và tình tiết không ñầy ñủ như
truyện trên ñây.
