782
họa hoằn mới có. Hai anh em tắm ở khe, tình cờ anh lật hòn ñá bắt ñược bốn con
cua, dự ñịnh chia cho mỗi người trong gia ñình một con. Em ăn xong phần của
mình, lại ñòi nữa. Anh thương em, lấy phần của mình nướng cho ăn. Lại ñòi
nữa. Anh lại cho con thứ ba và sau ñó con cuối cùng. Bố mẹ về thấy vỏ cua hỏi
chuyện. Khi nghe anh kể lại, bố mẹ cho là ñứa em không biết thương bố mẹ, bèn
ñuổi ñi. Thương em, anh ñi theo.
Họ ñi ăn xin ở các làng nhưng không ñược gì, bèn vào rừng. Đến một nơi thấy
một con "cà-chiết" cắn nhau với một con rắn. Rắn bị chết. Con kia gặm một vỏ
cây gần ñó nhả vào cho con rắn. Rắn sống lại. Lần sau con rắn cắn chết con cà-
chiết, rồi bỏ di. Hai anh em bèn lấy vỏ cây làm nó sống lại rồi ra ñi.
Dọc ñường họ lại cứu một con quạ chết. Quạ muốn ñền ơn. Hai anh em nói
không muốn gì cả, chỉ cần thả quả cây xuống cho ăn, kẻo ñói quá. Quạ dẫn họ ñi
ñến một chỗ có Phi Giắc (một loại tinh ăn thịt người) vừa chết vợ, ñang giết trâu
bò làm ma. Quạ trộm thịt ném cho họ ăn. Phi Giắc bắt gặp, ñánh chết quạ và bắt
hai anh em ñịnh giết thịt, mời họ hàng ñến ăn. Trong khi Phi Giắc ñi vắng, ở nhà
hai anh em cứu sống vợ nó. Khi chồng về, vợ nó xin tha mạng cho ân nhân. Phi
Giắc cho hai người một cái quạt và một cái gậy, bảo ñi nhanh về phía mặt trời
lặn, kẻo họ hàng mình bắt gặp thì không hay.
Hai anh em ñi ñến một nơi gặp một lũ con gái ñang múc nước cho ñám ma
con gái "tạo" mường. Họ vào nhà xin ăn, bị ñuổi, họ lại ñến nhà một bà già xin
ăn. Bà già giết một con vịt rồi ñi múc nước. Ở nhà hai anh em cứu sống con vịt.
Bà già ñem việc ấy nó lại với tạo. Tạo ñến xin họ cứu cho con gái mình. Khi
thấy con gái sống lại, tạo bảo họ muốn lấy gì cũng cho. Người anh xin ở lại. Tạo
gả con gái cho.
Một mình Chan-ta-khát ra di. Đến một vùng nọ anh cứu sống người con trai
của Khi-sa-phau. Gần ñó có con gái tạo mường chết vì móng hổ rơi vào bàn
chân. Được Khi-sa-phau mách, tạo gọi Chan-ta-khát ñến cứu sống con gái, hứa
sẽ chia cho anh hai mường. Anh cứu sống, lấy cô gái làm vợ, rồi ở lại ñấy.
Một người Sa là Khắt-tha-nêk trước ñã ñi hỏi cô gái, thấy thế, tức lắm bèn bỏ
thuốc ñộc cho anh ăn. Không chết, anh lại bỏ thuốc ñộc cho ăn. Khắt-tha-nếk ăn
xong phát ñiên ñi lang thang khắp nơi
1
.
Dân tộc Hrê (Hré) có truyện Quậy kết hợp giữa truyện Cuội cung trăng với
truyện Nói dối như Cuội (số 60, tập II):
Chàng Quậy nghèo và xấu không ai lấy. Một hôm nằm ngửa ngắm trăng, thấy
cô gái và cây ña trên trăng. Quậy tỏ lời ao ước. Tự nhiên có một chiếc lá ña rơi
1
Theo Đờ-jor-jơ (Degeorge). Truyền thuyết của người Tày ở An-nam, tạp chí Nhân loại
(Anthropos), 1921-22.
