785
Thỏ nâu và thỏ vàng sẵn có lương thực bèn ñem ra biếu tất cả cho người bộ
hành. Còn thỏ trắng ta vì ñã bố thí hết cả, không biết lấy gì mà cho, chỉ có một
bó củi, bèn nói: - "Tôi không thể biếu người cái gì ngoài chính bản thân tôi ra.
Vậy thì củi ñây, người hãy quay chín tôi mà ăn thịt".
Vị thiên thần cảm ñộng liền bay về trời tâu cáo mọi việc. Trời bèn ban thưởng
thỏ trắng bằng cách cho sống một ñời sống vĩnh cửu ở mặt trăng, là nơi thanh
bình, tinh khiết. Từ ñó thỏ ở lại cung trăng cho ñến ngày nay
1
.
Một truyện kể trong Đại tạng kinh: Một người Bà-la-môn sống hàng ngàn
năm trên núi, có bốn con vật thân cận là chồn, khỉ, rái cá và thỏ. Hàng ngày
chúng ñến nghe giảng kinh và thường mang hoa quả ñến cho. Một lần người Bà-
la-môn hết thức ăn, toan ñi chỗ khác. Bốn con vật buồn bã rủ nhau tìm thức ăn
nuôi ông. Con khỉ sang một hòn núi khác tìm ñược nhiều quả ngon. Con chồn
biến thành người, kiếm ñược một túi hạt nướng mang về có thể nuôi ñược một
tháng. Rái cá lặn xuống nước, bắt ñược một con cá to, cũng có thể ăn ñược một
tháng. Còn con thỏ không biết làm thế nào cả, bèn chuẩn bị củi than rồi nhảy
vào lửa ñịnh tự quay cho người Bà-la-môn ăn. Nhưng vừa nhảy vào thì tự nhiên
lửa tắt. Người Bà-la-môn là tiền thân của Đê-hòa-kiệt, con thỏ là ñức Phật, con
khỉ là Xa-ri-pu-tra, con chồn là A-nan-ñà, con rái cá là Mục Liên
2
.
Người In-ñô-nê-xi-a (Indonésia) có một truyền thuyết trong ñó không nói ñến
Cuội và cây thuốc cải tử hoàn sinh mà lại nói ñến mặt trăng, và ñặc biệt có tình
tiết ñái vào mặt trăng: Ngày xưa có hai mặt trăng thay phiên nhau soi sáng trần
gian cho nên không bao giờ có ñêm cả. Có mấy tên trộm thấy vậy không hài
lòng, vì ánh sáng thường trực làm ngăn trở công việc làm ăn của chúng. Một
hôm chúng quyết ñịnh ñái vào một trong hai mặt trăng. Quả nhiên mặt trăng ấy
tắt ñi, và biến thành một cái trống rơi xuống ñảo Ba-li
3
.
Xem thêm truyện của Đồng bào Tày Con rùa vàng, mục Khảo dị truyện số
128.
Về hình tượng lấy ruột vật thay vào cho người, người Ca-nác (Canaques) ở
Tân Ca-lê-ñô-ni (Nouvelle-caledonie) cũng có truyện nói ñến một vị thần Gô-
ma-uê, một hôm ñi chơi gặp hai người lạ, hỏi thì họ chả biết nói năng gì cả. Biết
1
Theo Văn hóa nguyệt san, số 56 (1960). Một dị bản khác kể rằng: Ngày xưa có một thầy tu
ñến trước một ngôi nhà xin ăn. Trong khi mọi người dâng cúng thức ăn, thì một con thỏ ngẫu
nhiên cũng ở ñó. Nó không biết kiếm gì ñể làm thức ăn, bèn nhảy vào nồi nước ñang sôi ñể
làm thức ăn cúng dâng cho Bố tát.
Thầy tu - tức thần In-ñờ-ra - rất cảm ñộng, lập tức ñưa thỏ lên mặt trăng.
2
Theo Sa-van-nơ: (Chavannes). Năm trăm truyện cổ và ngụ ngôn trích từ Kinh Đại tạng
Trung-quốc.
3
Dẫn trong Nghiên cứu về những lễ nghi nông nghiệp của người Căm-pu-chia của E.P.Mát-
xpê-rô (E.P.Maspéro).
