803
ghế ñứng lên rồi xõa tóc mà gội". Hai chị tranh nhau trèo, ghế ñổ, rơi vào chảo
chết tuốt
1
.
Kiểu truyện như trên cũng phổ biến ở một số dân tộc. Chẳng hạn, truyện của
ñồng bào Thổ (Tày): Vợ chàng Rắn.
Một ông già có hai (có người kể bốn) cô gái. Một hôm ñi tát nước, bỗng thấy
một lỗ rò làm cạn hết nước ñã tát. Lấp thế nào cũng không ăn thua. Ông bèn
ngồi ñè lên, bỗng như có cái gì giữ chặt không cất mình lên ñược. Ông khẩn: -
"Nhà tôi có con gái, tha cho tôi, tôi sẽ gả cho một ñứa". Một con rắn theo ông
già khi ông về. Cũng như truyện trên, cũng có cô út bằng lòng lấy rắn. Rắn cũng
bỏ lốt thành người, và cuối cùng cũng bị vợ giấu lốt. Hai vợ chồng ñẻ ñược hai
con. Cô chị cũng ghen tức khi thấy chồng em ñẹp trai nên cũng lập tâm giết em
bằng cách bảo em trèo khế hái quả rồi chặt cây cho rơi xuống ao chết ñuối. Rồi
chị cũng ăn mặc giả làm em về nhà ở với chàng rắn, mặc dầu bị cả nhà hắt hủi vì
họ biết rằng không phải vợ rắn.
Trong ao mọc lên một hoa sen trắng, một hôm người giữ ngựa cho chàng rắn
ñi qua, nghe có tiếng gọi từ ao: - "Anh cắt cỏ ngựa, anh có thấy hai ñứa con tìm
mẹ và chồng tìm vợ không?". Lấy làm lạ, anh về kể cho chủ biết. Chàng rắn ñến,
nghe tiếng vợ bèn lội xuống ao ngắt hoa sen ñem về, ngắm không chán mắt.
Thấy vậy, cô chị rút cánh hoa quẳng ñi, một con gà ăn cánh hoa. Chàng rắn nuôi
gà trong một cái lồng ñẹp hàng ngày chăm chút. Gà lại bị giết thịt. Chàng rắn
không ăn thịt mà ném ở sau nhà, lại mọc lên một cây khoai sọ. Khoai sọ ñến lượt
bị ñào nấu cho lợn ăn. Nhưng hễ cô chị ñứng phía nào thì nồi sôi tung tóe làm
bỏng chân. Giận quá, cô chị ñổ hết ra sân. Lại mọc lên hai cây tre có bóng mát.
Chàng rắn ngày ngày ra hóng gió. Tre lại bị chặt làm sào mắc màn. Lúc nào cô
chị mắc màn, sào cũng ñâm vào mặt. Sào lại bị quẳng vào lửa. Khói um lên làm
cho cô chị ñau mắt, nên giận quẳng ra ñường. Một bà già ñi qua nhặt về làm
khung cửi. Mỗi lần bà ñi vắng vải không ai dệt cứ ngày càng nhiều thêm. Bà già
rình thì bắt chộp ñược một cô gái ñang dệt: - "Tôi chỉ có thịt không có xương, bà
hãy lấy ñũa cả và nhiều ñũa con sắc nước cho tôi uống thì tôi mới cứng cáp như
mọi người ñược!". Từ ñó, cô gái - vợ rắn - làm bạn với bà già và chẳng bao lâu
lại tái ngộ với chồng và con. Ở ñây cũng có ñoạn kết thúc: cô chị nghe lời em
nấu nước sôi tắm ñể ñược ñẹp như em nhưng bị rơi vào nồi, chết
2
.
Một số truyện sau ñây cũng phổ biến ở nhiều dân tộc, có kết thúc mang tính
chất khôi hài, nhưng chủ yếu vẫn là những dị bản của kiểu truyện Lấy chồng dê.
Truyện Lấy chồng lang của ñồng bào Thái, Nghệ-an:
1
Đều theo Truyện cổ tích dân tộc Mèo, ñã dẫn.
2
Theo Lê Doãn Vỹ, Sách của trẻ nhỏ, số 15 (1940)
